[word = "daid"][pos = "N" & msd = ".*Pl.*Ill.*"]
Boađus: 1 093
Son doadjalii láibbiid ja attii máhttájeddjiide , ja máhttájeaddjit juogadedje 	daid olbmuide 	.  #OBJ
36 De válddii dan čieža láibbi ja guliid , rohkadalai giittusrohkosa , doadjalii daid ja attii máhttájeddjiide , ja máhttájeaddjit juogadedje 	daid olbmuide 	. #OBJ
Son doadjalii daid ja attii máhttájeddjiidasas , vai sii juogadivčče 	daid olbmuide 	. #OBJ
31 Jesus celkkii dalle 	daid juvddálaččaide 	geat ledje oskugoahtán sutnje : « Jos dii bissubehtet mu sánis , de lehpet duođaid mu máhttájeaddjit .
23 Son dáhtui almmustahttit rikkis hearvásvuođas 	daid lihtiide 	maid son váibmoláđisvuođastis lea gárvvistan hearvásvuhtii .
Son doadjalii láibbiid ja attii máhttájeddjiide , ja máhttájeaddjit juogadedje 	daid olbmuide 	.
De válddii dan čieža láibbi ja guliid , rohkadalai giittusrohkosa , doadjalii daid ja attii máhttájeddjiide , ja máhttájeaddjit juogadedje 	daid olbmuide 	.
Son doadjalii daid ja attii máhttájeddjiidasas , vai sii juogadivčče 	daid olbmuide 	.
Jesus celkkii dalle 	daid juvddálaččaide 	geat ledje oskugoahtán sutnje : « Jos dii bissubehtet mu sánis , de lehpet duođaid mu máhttájeaddjit .
Son dáhtui almmustahttit rikkis hearvásvuođas 	daid lihtiide 	maid son váibmoláđisvuođastis lea gárvvistan hearvásvuhtii .
Soai njađiiga fiikkonlasttaid oktii ja čanaiga 	daid alimiidda 	. #OBJ
Son attii 	daid šlávaidasas 	, guđege ealu sierranassii , ja dajai sidjiide : “ Mannet mu ovddabeale ja dollet buori gaskka guđege ealu maŋis !
Soai njađiiga fiikkonlasttaid oktii ja čanaiga 	daid alimiidda 	.
5 32:16 Son attii 	daid šlávaidasas 	, guđege ealu sierranassii , ja dajai sidjiide : “ Mannet mu ovddabeale ja dollet buori gaskka guđege ealu maŋis !
Dát mearriduvvui easkka jagi maŋŋil , dan láhkái ahte ráđđehus dorvvastii 	daid bellodagaide 	mat álggos ledje dan vuostá ahte 6-jahkásaččat galge álgit skuvlii .
SOR evttohii čuoggáid mat sin mielas berrejedje leat mielde ja GOD čanai 	daid plánaide 	.
Jos fas olmmošvuoigatvuođat leat olbmuid vuoigatvuođaid sin olmmošvuođa dihte , de dasto vuoigatvuođat gullet maid 	daid olbmuide 	geat ásset ii-riektestáhtain .
rustis váikkuha 	daid meroštallamiidda 	maid mii ieža dahkat , ja go sámi kulturdutkan ge iešalddes lea oalle nuorra dieđasuorgi , de ii das ge leat vel nu ollu veahki viežžamis jurddašit molssaeaktulaččat dáid áššiid .
Go oahpásmuvvat Árbbolaččat persovnnaide , de dan bokte maiddá oahpásmuvvat 	daid jurdagiidda 	mat leamaš mielde ovddideamen báikkálaš sámi kultuvrra dasa mii dat dál lea .
Sámeráđđi osttii ođđa sámegiel čáppagirjjálašvuođa girjjiid ja jugii 	daid bibliotehkaide 	ja almmolaš ásahusaide dakkár báikkiide gos sápmelaččat ásse .
Dan dihtii searvvi ja fágagirjjálašfoandda stivrrat mearridedje juohkit kollektiivvalaš stipeandda 	daid miellahtuide 	geat servet SFS jahkečoahkkimii Dublin-gávpogis Irlánddas .
Dasa lassin sáhttá prošeaktabargguid čađahit iešguđet fágaid rámmaid siskkobealde dahje fágaidgaskasaččat , ja dalle galgá prošeaktabargu rehkenastot 	daid fágaide 	ja biddjot daid árvvoštallanvuđđui mat ledje prošeavttas mielde .
Fargga gorgŋot vallasat deikke ja mii sáhttit bivdit 	daid mállásiidda 	
Aa , son ferte gal gusto 	daid mearrasámiide 	duođalaččat dorvvastit , dieid olin eallit , dieid olin jápmit – jus duiska bahánaddagoahtá ollonaga ja jus leat bahámus návccaheamit doissárveaga njunnosis .
Áne váivvástuvai 	daid jurdagiidda 	.
Hánssa-Otta áddjá de dihttui vas johtán Málatvuomis eret , 	daid guovlluide 	, ásaiduvvan Evenášši márškui , ja dan bárdni vas manai orohaga cegget viervvá bealis ja ásaiduvvat deike .
Sama ii lean gávdnan saji šat … Šlárvagáfe šlakkadettiin soames eahkeda snjággat bohte 	daid hoalaide 	, ja suolavuohta lei sáhkan .
Sávzzat jávket Gáivuona suohkanis láhppojit oalle ollu sávzzat geasset go luitet 	daid geasseguohtumiidda 	várrái .
Dát šaddá ges stuora váttisvuohta 	daid ruoššaide 	geat fitnet Norggas vigihisvuođas .
Lean daid dutkamen , ja de lea miella oahppat gielaid mat gullet 	daid kultuvrraide 	.
Áigu go Suopma suodjalit mehciid stuora bálkálaččaide , vai sii besset 	daid guovlluide 	leavvat ?
Deatnu vierrásiidda Sámedikki áirras Veikko Guttorm logai ahte eiseválddiid suodjaleapmi ii leat eará go ahte sii suodjalit guovlluid vai stuora bálkálaččat máddin besset 	daid guovlluide 	leavvat .
Norggas lea guhkes gaska 	daid riikkaide 	gosa vuovdá earet eará guoli , ja fievrredeapmi márkaniidda šaddá ge oalle divrras .
Ja bártnáš attii ieš 	daid politiijáide 	, ja muitalii geas son daid lea ožžon .
Amerihká ráđđehus osttii sin bohccuid hui hálbái ja juogadii 	daid inuihtaide 	.
Son attii 	daid horttiide 	, ja sii maiddái giite gáhkuid ovddas .
Fálaldat guoská 	daid áviissaide 	mat leat biddjon dán almmuhussii .
veajašii vástiduvvot , de nohká luohttevašvuohta aitto 	daid diliide 	gos nohkavašvuohta ja rievddus gártá vuoitun muhtimiidda , das gos ii leat šat eaktu iešvuođa dovdui , subjektii .
Sin lihkástagat ja johtinmálle lea heivehuvvon 	daid meanuide 	ja fievrruide mat leat , ja sin kultuvra ja dan vássán lea olggobealde ja duogábealde , dego eará áiggis , go sin beaivválaš eallin , namalassii dat kultuvra mii rievdá ja dagaha reivdalmasvuođaid .
Jurdda das , ahte sáhttágo dan jorgalusa jorgalit ja čovdosiid gávdnan 	daid jorgalusaide 	, lea dat mii giktuda jorgalit .
( Ja dát leage boares vuohki jávkadit biebmobázahusaid : Addit 	daid šibihiidda 	dahje roggat daid eatnan vuollái !
– Badjel bealli Norgga álbmogis čoaggá dál mielke- ja juicepáhkáid , ja bálkestit 	daid ruskalihtiide 	mat leat vásedin mielke- ja juicepáhkáide .
Maiddái earát ledje seammás váldán márkaniidda beatnagiid hárjehallan dihte , 	daid olbmuide 	ja šurrii .
— Go bođiime 	daid bartasajiide 	, de ledje dušše gutnagubát das .
Don liikot 	daid elliide 	, leat guhká daid kohkken ja dovddat daid .
Valved dieđuid mielde leat njeallje siidda seahkanan 	daid riidduide 	.
Vearrodahkkit leat nordadan iežaset bilidettiin ja politiijat leat váldán iskosiid varraluottain ja sádden 	daid iskamiidda 	.
– Sámedikkis eai leat ruđat teáhtervistti huksemii ja 	daid lasáhusaide 	ja danin ferte Beaivváš Sámi Teáhter beassat stáhtabušehttii .
Giitevaš Rosie lohká iežas giitevažžan buot 	daid artisttaide 	geat leat guoimmuhan , sidjiide geat leat lávddi duohkin ja kaféas bargan , fitnodagat mat lea dorjon , Kárášjoga gildii ja Kárášjoga álbmogii geat leat dorjon ja čájehan beroštumi Haiti álbmogii .
Šálloša ja ávžžuha – Mun ferten dál šállošit go lean ovttas earáin bilkidan ja čaibman boazodolliid geat leat muitalan man olu bohccuid dat moadde albasa leat goddán sis , go mii earát eat leat oba jáhkkán ge 	daid loguide 	.
– Mun gal attášin 	daid soahteveteránaide 	.
– Ferten ain máhccat 	daid guovlluide 	, bivdit sihke jávrriid ja jogaid ja dieđus ealggaid .
Nubbin vuohkin oahpahusa ovddideapmái evttohuvvo Anára kirkosiiddas doaibmi Sámi oahpahusguovddážis ovddiduvvon fierpmeoahpahusa fástan dahkama ja giela fierpmeoahpahusa vejolažžan dahkama buot 	daid vuođđoskuvllaide 	ruovttuguovllus ja dan olggobealde , gos leat váttisvuođat gávdnat sámegieldáiddolaš oahpaheaddjiid .
Jearaldat lea ahte sáhttá go sámi oahppanvuohki leat ávki muhtun 	daid hástalusaide 	.
NSR dáhttu ahte ásahusášši sáddejuvvo albma gulaskuddamii 	daid ásahusaide 	geasa dat guoská , ovdal go Sámediggi dan meannuda .
Son muitala dát dáruiduhttinbargu lei virggálaš atnui , molsut sámegiel báikenamaid dárogielnamaiguin ja bidjat 	daid kárttáide 	, luoddagalbbaide ja eanabáhpáriidda .
Rievssahiin ohcejohkalaččat ožžo lassidietnasa dahje lonuhedje njuolga 	daid gálvvuide 	.
Rievssahiin ohcejohkalaččat ožžo lassidietnasa dahje lonuhedje njuolga 	daid gálvvuide 	.
Nordlys manná juohke nuppi jagi 	daid čiekčamiidda 	.
Su mielas dát evttohus lahkonišgoahtá mielahis olbmuid daguid ja lohká dán čájehit badjelgeahččanvuođa go eai gille oppanassiige sáddet gulaskuddanbáhpáriid 	daid olbmuide 	.
Sámediggeráđđi evttoha časkit oktii smávit sámi ásahusaid ja rievdadit daid vuođđudussan ja ahte addo Sámediggái mearri dan ­váldi mearredit olbmuid 	daid stivrraide 	.
– Sámedikkis eai leat ruđat teáhtervistti huksemii ja 	daid lasáhusaide 	ja danin ferte Beaivváš Sámi Teáhter beassat stáhtabušehttii .
Go su oidnui , de šattaimet buorre millii ja min mielas ledje sus dušše buori bealit , ainge 	daid beliide 	maid mii oahppit oahpásmuvaimet , joatká Gaup .
Sis livčče rántehis 	daid muoraide 	várrejuvvon sadji vuordimin .
Dat lea ráddjejuvvon 	daid eatnamiidda 	maid Finnmárkkuopmodat válddii badjelasas go finnmárkolága bođii fápmui 2,5 jagi áigi , suoidnemánu 1. beaivvi 2006.
Vaikko kommišuvnna mandáhtta lea finnmárkolágas čilgejuvvon ja bargovuohki čatnasa 	daid láhkanjuolggadusaide 	( § 30-35 ) , de leat kommišuvnnas viehka rabas bargovuogit .
- Muhto ráđđealmmái Jørn Aslaksen ii leat vástidan gažaldagaide , ahte masa giellaruđat geavahuvvojit , mii dáhpáhuvvá geavatkeahtes ruđaiguin , gávdno go 	daid ruđaide 	vuordinlistu ja mo gielda almmuha prošeakta ruđaid , dadjá Børresen .
Go áddjá Leif Høgli ( 76 ) addilii ruđa Sámi ja Norgga ođđaseamos riikkajoavkku čiekčái Tom Høgliai dalle go lunta lei nuorra , de son ii bidjan 	daid njálgáide 	, dan maid earát livčče dáidán oastit .
Son attii 	daid horttiide 	, ja sii maiddái giite gáhkuid ovddas .
Váilotgo Ovddádusbellodagas vástádusat 	daid gažaldagaide 	maid Oahppalihttu lei ovdagihtii dieđihan ahte mat bohtet váldot gieđahallamii ?
Sápmiheias ledje maid boares diŋggat čájáhussan ja muhtimin ribahit vuovdit 	daid kundáriidda 	go lea albma beroštupmi .
Čakčat sii njáske muoraid , ja gurpo 	daid soahtuide 	.
Ovdal go joatkiba mátkki de Karen Iŋgá čoaggila buot veajehiid fárrui iige guođe 	daid garjjáide 	, baicce váldá daid ruoktot váile 20-jahkásaš Igorii .
ON álgoálbmotvuoigatvuođaid julggaštusas hubmojuvvo oamedovdolaš ságastallama ja oktasašbarggu birra álgoálbmogiiguin daid ovddasteaddji orgánaiguin ulbmilin sihkarastit daidda friddja ja diđolaš soahpamuša makkár fal prošeavtta ovddabealde , mii guoská 	daid eatnamiidda 	dahje guovlluide ja eará resurssaide , erenoamážit dalle go luondduriggodagat , čáhceriggodagat ja eará resurssat váldojit atnui .
Čoahkkimis lei dadjat ovttamielalašvuohta buot 	daid čuoggáide 	maid bargojoavku lei evttohan .
Ja dat siidaoasit mat eai olát njuovvangáibádusaid masset doarjaga boazodoallošiehtadusas mii lea 	daid siidaosiide 	stuora ekonomalaš roassu .
Maŋimuš jagiid lea ráđđehus bidjan johtui ollu ráfáidahttinprošeavttaid miehtá Norgga , eaige min guovllu davvin leat guoskkakeahttá 	daid áigumušaide 	.
Go dál geavvá nu ahte duháhiid mielde bohccot šaddet luitot dálveorohagaide , mii diehttelasaid dahká ahte 	daid eatnamiidda 	šaddá garrasat deaddu go dárbbašlaš .
Go gearddi lea dainna lágiin ahte návdehálddašeddjiin lea vissis buhtadusmálle mas lea formel man mielde árvvoštallet vahágiid ja mákset 	daid siidaosiide 	.
– Dás almmuha Jesus iežas Ipmila bárdnin 	daid nasaretlaččaide 	maŋŋá go gásttašeaddji Johanas su lei gásttašan Jordaneanus .
Mađe eanet mii hállat dan birra , mađe álkit leat 	daid olbmuide 	geat gillájit veahkaválddálašvuođa geažil politiijain ja veahkeásahusain váldit oktavuođa , lohká son .
– Dál ferte bargat albmaláhkai vai gávdno čoavddus 	daid váttisvuođaide 	máid gaskaboddosaš áiddit leat dagahan , lohká stuorradiggeáirras Vera Lysklætt .
Eret váldit luonddugáhttenlihtus guoddalanválddi 	daid vuodjenlobiide 	maid gielda lea lobálaččat addánLeat go du mielas áššit maid Sámediggi livčče // lea vajálduhttán , berren bargat ?
Mu mielas šaddá gelddolaš gullat maid dii oaivvildehpet 	daid bohtosiidda 	ja hástalusaide mat mis leat dáppe .
– Das lea sáhka dušše dan birra ahte boazodoallu ii galgga oažžut ruovttoluotta 	daid eatnamiidda 	, ii ge dan birra masa áigot daid eatnamiid geavahit .
Min politihka čuohcá sidjiide , 	daid riikkaide 	, geat luiket mis ruđaid .
Sámediggi juolluda skuvlajahkái 2008/2009/2008 badjelaš 6000 ruvdnosaš stipeandda , 	daid nuoraide 	geat válljejit lohkat sámegiela vuosttašgiellan joatkkaskuvllas .
Mearralottitge fertejedje dobbelii čáhkket go oassálastit šávihedje 	daid orrunsajiide 	.
Anáraš ja nuortalaš Sámedikki stivraáirrasguoktá Anu Pietikāinen ja Erkki Lumisalmi leaba duhtavaččat go viimmat Sámedikkis ge bohtet 	daid gielaide 	giellajorgaleaddjit bistevažžan .
Linda Chanette Berglund Rasmus muitala sus leamaš bargu dássážii gielddas ja tinen vuoigatvuođa 	daid riegádahttinruđaide 	.
Sus lea miella lasihit 	daid diehtogalbbaide 	sámegiel namaid maid bidjet giđđageasi , muhto ferte vuos earáin digaštallat dan birra .
Son ii dieđe mo manaš nuortalaččaid boahtte áiggiin , muhto su doaivva lea dattetge ahte Norgga eiseválddit dohkkehivčče nuortalaččaid vuoigatvuođaid ja eanageavahanrivttiid 	daid eatnamiidda 	mat sidjiide gulle dan áigge go ledje Ruošša hálddašeami vuolde .
Sii geat deive čohkkedit 	daid beaŋkkaide 	gosa ledje báhpára bidjan , ožžo CD:a .
Gilvvohallit váldet sálašguliid čáhcegivnniide , gos ordnejeaddjit čohkkejit 	daid čáhcesáviide 	.
Olu sávzadoalli , geain leamaš dábálaš stuorra sávzzat ja leat manahan 	daid boraspiriide 	, leat doallogoahtán dološ sávzzanáli .
Eatnasat doamihit rámbuvrraide oastit juovlakoarttaid vai besset sáddet 	daid ustibiidda 	, muhto lea bat dárbu oastit juovlakoarttaid ?
Sámi Radio háliidii eanet lohkkiid 	daid siidduide 	.
Muhto jus dát doallá deaivása , de dat mearkkaša ahte gávdnoje juo ovdalgihtii buot dárbbašlaš oahpponeavvut , ja áidna maid dárbbašii dahkat lei distribueret 	daid skuvllaide 	.
Árbevirolaš luondduriggodagaid ávkkástallan , geavaheapmi ja gelbbolašvuohta lea addán vuođu 	daid suodjalanárvvuide 	maid dál guovddaš servvodat dál árvvus atnet ja hálidit suodjalit .
Dál , maŋŋel go Boasta lea logenár jagis heaittihan sihke duon ja dán fálaldaga , ja heaittihan eanas boastakantuvrraid mat dalle láveje ja sirdán 	daid rámbuvrraide 	, de ii dáidde Boasta šat lihkka bivnnut .
Eanas boazodoalloguovlluin lea dat seamma vástádus gullon boazodolliin ruvkedoaimmaid ektui Finnmárkkus , namalassii ahte eai hálit 	daid guohtuneatnamiidda 	.
Leat maiddái sápmelaččat geat veddet herggiid gárddiin , sihke dálvet ja geasset , čájehan dihte 	daid turisttaide 	.
Leat maiddái sápmelaččat geat veddet herggiid gárddiin , sihke dálvet ja geasset , čájehan dihte 	daid turisttaide 	.
Badjedeanus fas dadjet ahte vuolledeanu fierbmebivdit dat gurrejit čázadaga ja eai joavdda badjedetnui ja 	daid oalgejogaide 	šat gođđoguolit .
Go sátta dál gullogoahtá viidábut , soaitá váikkuhit sáddagiid sisdoalu , go ságát han galggašii heivet 	daid guldaleddjiide 	iešguđetge guovlluin , muitala Johnsen .
Ávvir iskkai čuodjalahttit muhtin 	daid joavkojođiheddjiide 	geain Sámediggi ii vel ge leat ožžon rehketdoalu .
Prošeavttas leat vuos geahččalan dán smávit guovlluin Porsáŋgguvuonas ja bohtosat čájehit ahte vuollel jagi maŋil go kálka lea gilvojuvvon merrii , de lea šaddan suhkkes stárávuovdi 	daid guovlluide 	.
– Mun ferten dál šállošit go lean ovttas earáin bilkidan ja čaibman boazodolliid geat leat muitalan man olu bohccuid dat moadde albasa leat goddán sis , go mii earát eat leat oba jáhkkán ge 	daid loguide 	.
— Go bođiime 	daid bartasajiide 	, de ledje dušše gutnagubát das .
Muhto dál lea Olaussenis cealkámuš 	daid nuoraide 	mat dan oaivvildit : – Beroštit lea čaffat !
Son lohká dát ii guoskka 	daid turistabussiide 	mat ovdalgihtii lea tiŋgon dahje daid bussiid mat buktet gussiid geahččat museačájáhusa .
Maiddái earát ledje seammás váldán márkaniidda beatnagiid hárjehallan dihte , 	daid olbmuide 	ja šurrii .
EAI DIEHTÁN : Čáhcesullolaš Kate Sortildenis ja Jan Håkon Antonsenis lea Suolováris barta ja vulggiiga beatnagiiguin márkaniidda hárjehahttit 	daid olbmuide 	, eaba ge diehtán čájáhusas .
Rosie lohká iežas giitevažžan buot 	daid artisttaide 	geat leat guoimmuhan , sidjiide geat leat lávddi duohkin ja kaféas bargan , fitnodagat mat lea dorjon , Kárášjoga gildii ja Kárášjoga álbmogii geat leat dorjon ja čájehan beroštumi Haiti álbmogii .
Dát mielddisbuktá buori luonddu mirkkuid haga ja ahte láhčit 	daid olbmuide 	, geat ráhkadit biepmu luonddu eavttuid mielde , buriid vejolašvuođaid .
Dáhpáhussii lei maiddái ordnejuvvon dihkká bálkestan- ja vuokkašlivgun gilvu 	daid olbmuide 	geat eai oassálastán guollegilvvuide .
Dás gártet váikkuhusat sihke eatnamiidda ja maid 	daid elliide 	mat doppe ellet .
Dál lea dutkit fuomášan ahte gotkkat soitet leat elefántta lunddolaš vašálaččat go ovttasráđiid fallehit elefánttaid go dat bohtet 	daid beassemuoraide 	guohttut .
Robin Hood suoláda ruđaid , golliid ja silbbaid riggáin ja addá 	daid gefiide 	.
Earát Finlandsveienis maid servet 	daid dearvvuođaide 	.
Okta iskkademiin lea almmuhan čuoččuhusaid 	daid oktavuođaide 	mat leat CIA ja guokte nicaragualaš narkotihkkasuollefievrrideaddjiid gaskas , geat fievrredeigga crack máttabeallái California .
Nubbi iskkadeapmi , mii ii leat velá formálalaččat gárvvis , geahččá dál čuoččuhusaid 	daid oktavuođaide 	mat leat CIA-dorjojuvvon contraid ja narkotihkkasuollefievrrideami oppalaš dásis .
– Miihan dál evttohat muhttámušaid ollu 	daid čuoggáide 	masa dii lehpet čujuhan .
Dahje lehpet go mii nu primitiivva ahte mii reaškit dušše 	daid myhtaide 	maid geahččala doalahit - vaikko mis lea buoret máhttu ?
Stivra oaivvilda ahte Kárášjoga gielda juo mannan jagi lea ožžon doarjaga láhčit dili 	daid olbmuide 	geat leat sirdon institušuvnnain gieldda háldui .
Mázelaččat besse oaidnit ráinnas ja fiinna čiekčamiid , duopmár Ole Jakob Olsen ii dárbbašan ohcat goarttaid ja čajehit 	daid čikčiide 	.
Ođas lea ahte dál gávdnojit 	daid doaimmaide 	sierranas skovit sámegillii .
Kanada galledettiin , čájehii afrihkálaš presideanta Nelson Mandela erenoamáš beroštumi 	daid váttisvuođaide 	maiguin náššuvnna eamiálbmogat rahčet .
Muhto mis ii leat dattetge dađe stuorát áddejupmi 	daid ákkaide 	mat leat geavahuvvon bissehit oktasaš ođasdoaimmahusa ja beaivválaš TV ođđasiid .
Dát gusto 	daid ortnegiiddage 	, maid Sámediggi hálddaša .
Lean veahkin 	daid olbmuide 	Piera Máhte ja Randi doalloovttadagaid vuolde , Johan Ánde čilge .
Lávdegoddi galgá maid bearráigeahččat Sámedikki ja dan vuollásaš orgánaid jahkerehketdoalu ja vejolaš mearkkašumiid maid Riikadárkkisteddji buktá 	daid rehketdoaluide 	.
Lávdegoddi lea mannan vahkus buktán evttohusaidis ráđđehussii , mii sádde 	daid gulaskuddamiidda 	.
Ájluovtta gáibádus guoská juste logi mánnái , ja dalle oaivvildan leat gieldda geatnegasvuođan ásahit sámi skuvlabiirre 	daid oahppiide 	, Foshaug čilge .
Doaimmaheaddji gal gohčoda almmuhusaid baldinpropagandan , 	daid váhnemiidda 	geat eai leat válljen mánáidgárdái bidjat mánáid .
Doaimmaheaddji gal gohčoda almmuhusaid baldinpropagandan , 	daid váhnemiidda 	geat eai leat válljen mánáidgárdái bidjat mánáid .
Galggašeiddet loavkašuvvot 	daid ságaide 	maid Vigdis Stordahl ja Jenny Ravdna Anti ovddideigga ovdal miessemánu 15. b. ja Sáráhkká duorastaga miessemánu 20. b. .
Justisdepartementta Bjørn Talén fas dadjá ahte jos Finnmárkku bolesmeaštárat atnet prostitušuvnna dehálaš áššin , de fertejit ieža bidjat resurssaid 	daid dutkamiidda 	.
ANÁR : < B > Suoma Sámedikki stivra ii oaidnán boasttuvuođaid válgalávdegotti barggus válgalogahallama meannudeamis , ja searvvai lávdegotti mearrádusaide ja 	daid ákkastallamiidda 	.
Jus lea beroštupmi 	daid áššiide 	, de lea dušše searvat .
– Oppa jagi mii láviimet čoaggit silba ja golle njálggosbáhpáriid ja vuorkut 	daid juovllaide 	, vai beassat giessat bihcebáhciid daid sisa ja dasto heaŋgut daid čikŋán beahcái .
Váttis lea maid geahččat 	daid čalmmiide 	mat lávvordaga orro nu mielahis čábbát , muhto mat dál leat čihkkojuvvon cente assošas čalbmelásiid duohkái .
– Hui mihtilmas geađgi dat lea 	daid olbmuide 	geat johtalit dáppe .
– Suohkan lea hilgon sadjásaš bargiid bidjat visot 	daid virggiide 	, ja boađus lea ahte mii geat leat báhcán ožžot nu garra deattu ahte lea dan nalde ahte mii eat maid buohccá , lohká Torgeir Olsen .
Son čilge heajos oahpponeavvodili sivvan manin eai lágit sámegieloahpahusa 	daid mánáide 	geat vážžet 5. gitta 11. luohká .
Márjá-Sofe Aikio dajaige álgo sáhkavuorustis , ahte gudni gullá 	daid doaluide 	Veikko Holmbergii ja Anna-Liisa Guttormii .
EAHPIDAHTTI : Sámediggi áiggošii fas diktit dáluássiid mearkugoahtit bohccuid 	daid mearkkaide 	maid masse 1978-boazodoallolága geažil , muhto Boozodoallohálddahusas eahpidit mearrádusa .
Dan lea šaddán dahkat dušše dan dihte vai eai ribat 	daid návddiide 	.
Joavkojođiheaddjiin leat máŋggalágan oaivilat 	daid váttisvuođaide 	mat dál leat baddjánan Sámi Cup lágideami oktavuođas .
Vuosttaš dikta Čuorvvo lei čujuhuvvon maŋisboahttiide ávžžuhussan čállit roahkkadit , iige čiehkat 	daid beavdeloađaide 	.
Lea min olbmuid sivva ahte ná šattai ja mis galggašii leat eará fálaldat , nu go sirdit 	daid álbmotmehciide 	.
SÁPMI : Norgga Sámiid Riikasearvvi jođiheaddji , Klemet Erland Hætta dáhttu dál Norgga dohkkehit sámi oamastanvuoigatvuođaid 	daid guovlluide 	maid sámit sáhttet oamastit ja hálddašit ILO-konvenšuvnna mearrádusaid mielde .
Dat leat stuorra noađđin olbmuide dáppe , lohka gieldda doavttir Mette Brekke Hansen ja doarju váhnema mi gáibida taksi 	daid gaskkaide 	.
Soai gullaba 	daid sámiide 	geat garra dáruiduhttima geažil leat gielaset massan
Ráđđehus lea dohkkehan mearrádusa ja sávvá dál ráfi šaddat 	daid guovlluide 	, gos lea leamaš stuibmi measta logi jagi .
Sámediggeráđđi galgá ain ovddidit mearrádus árvalusaid , earret 	daid áššiide 	maid bearráigeahččan- ja konstitušuvdnalávdegoddi galgá meannudit .
Danin lea imaš go Ráđđehus ii evttot makkárge ođđa doaimmaid 	daid guovlluide 	.
Mun in jáhke 	daid balddonasaide 	.
Mun in jáhke 	daid balddonasaide 	.
Dál leat ollusat geat bibmet bohccuid ja dálkkodit Ivomecain , nu ahte fertet guorahallat ahte sáhttá go 	daid bohccobiergguide 	bidjat gálvomearkka , mii dáhkida ahte biergu lea ekologolaš buvtta .
– Balan eiseválddiide šaddat váddáseabbun áddet manne galget addit eana- ja čáhcevuoigatvuođaid maiddái 	daid sápmelaččaide 	geat orrot olggobeale definerejuvvon álgoálbmotguovllu .
Dattetge gielddus ii guoskka 	daid njuorjjonáhkiide 	maid inuihttat ja eará davviguovlluid eamiálbmogat leat bivdán , diehtá Reuters .
Fylkkadiggi mearridii earret eará ovttajienalaččat ahte jos luondduriggodagat dego guolit ja luopmánat šaddet vátnát , de várrejit 	daid finnmárkulaččaide 	.
– Mii eallit 2004:s ja mis ii leat seamma dárbu 	daid luosaide 	, dál lea ruhtaáigi ja ii ge miige gefivuohta .
– Dál mii iskagoahtit mo sáhttit fievrridit bohccuid 	daid boazodolliide 	geat funet birgejit , muitala searvvi jođiheaddji Johan Mathis Turi .
Dát lassi áirasat galget evttohusa mielde juhkkot dássenmándahttan 	daid biiriide 	gos leat eanemus jienat .
Loahppasánit Romssa OL-organisašuvdna 2014 lea dál juo álggahan barggu hábmet kulturprográmma 	daid lágidemiide 	.
SÁPMI : – Romssas ja Finnmárkkus ii leat doarvái buorre fálaldat 	daid mánáide 	ja nuoraide , geain leat psyhkalaš váttisvuođat , oaivvilda Davvi-Norgga universitehtalaš buohcceviesu bajitdoavttir Erlend Stensland Bugge .
– Lea áibbas čielggas ahte boazu ii bisan šat 	daid eatnamiidda 	gos čavčča ja skábma veddojit bohccot .
– Sádde go Norga sierra ekspearttaid 	daid álgoálbmotguovlluide 	mat ožžot veahki , vai besset go álgoálbmogat ieža jođihit veahkkedoaimmaid , imaštalai joatkkaskuvllaoahppi Tine Marie Balto .
Son oaivvilda ahte sámi doaktárat fertejit čatnat iežaset bargui sámi guovlluide , go 	daid guovlluide 	lea váttis oažžut doaktáriid bisánit .
– Ádden bures daid válgabiiriid geat vuostálastet addimis jienastanvuoigatvuođaid 	daid njealljásiidda 	.
15 duhát ruvdno lea 	daid olbmuide 	stuorra ruhta massit , lohká Aslak J. Eira .
Sihke ikte , ovddetbeaivve , diibmá ja maid duhát jagi dás ovdal lea áigi leamaš ođas 	daid olbmuide 	geat dalle leat eallán .
– Mearrádus boahtá go boazodoallit ja earát leat evttohan konstruktiivvalaš čovdosiid , dasa maid máŋggas Hámmárfeasttas oidnet riidun - nammalassii dat ahte leat ráhkaduvvon geainnut ja bealddut 	daid eatnamiidda 	gos bohccot áiggid čađa leamaš .
Makkár fágaid liikot , ja manne liikot justa 	daid fágaide 	?
Danne lea mu doaivva ahte Stuorradiggi čuolastit 	daid prinsihpaide 	maid Finnmárkku fylkkadikki eanetlohku lea mearridan ja maid Sámediggi lea dorjon .
Go ruđat eai leat mannan 	daid doaimmaide 	maid leat midjiide raporteren , de leat njulgestaga gielisteamin midjiide , lohká Sara .
Ja buot vearrámus lea go olbmot eai jáhke 	daid vásáhusaide 	mat mus leat go lean dálostallan ADHD-mánáin , lohká son .
Okta nubbi báŋku heaittiha doaimmaideaset boaittobeale báikkiin , ja guovdilastet 	daid fálaldagaide 	guovddášbáikkiide .
Daidda ja 	daid misiide 	dat čuohcá eanemusat .
Finnmárkku Olgeža njunuš Robert Gærne čilge sin dan geažil vuoruhan bovdet ministtariid 	daid báikkiide 	gos ásset eanemus olbmot Finnmárkkus .
Udnon guovllu luondduriggodagaid guovllu olbmuide dan sadjái go rivahit 	daid turisttaide 	, deattuha Trosten .
Dieđiheamis fertet maiddái muitalit siva manin it sáhte boahtit 	daid sajiide 	gos ovddalgihtii jienasteapmi dollojuvvo .
Maiddái olgoriika soahteveagat leat boahtán 	daid eatnamiidda 	báhčalit ja bávkkuhit vai ohppet soahtat .
– Das lea vel mearkkašahtti ahte min orohahkii eai rehkenastán muohtaguohtumiid 	daid eatnamiidda 	mat leat Leavvajotnjálmmis bajás Darrejoga mielde gitta ordii ja das nuorttasdavás daid alažiid mielde , čilge Amund P. Anti .
Son lohká Sámedikki hálddahusa ja politihkáriid dárbbašit juohke ruvnno dan 77 miljovnnas mii lea varrejuvvon 	daid doaimmaide 	.
Isit , mánát , vivva ja mannjesássa maid servet 	daid dearvvuođaide 	.
Berret čájehit stuorát beroštumi 	daid áššiide 	mat dáhpáhuvvet du čielgge duohken .
Son vástida ná 	daid dáhpáhusaide 	goas dát hollándalaš soalddáhat leat gužžan Kárášjoga olgobáikkis dánsunláhttái go lea boahtán dohko .
Gálddoaivvi bálgosa boazoeaiggádat fievrredit ovddit jagiid láhkai bohccuideaset Gápmasii njuovvamii , dán fertejit dahkat vai ožžot EU-steampila rohpaide ja sáhttet vuovdit 	daid biergočuohpahagaide 	.
Hilde Anita Nyvoll fuomašuhttá ahte dál leat guovddážis davviguovllut , nu ahte su mielas fertejit ráhkkanit 	daid dustehusaide 	ja geavahit daid vejolašvuođaid maid dat buktá .
Sii lonohalle gálvvuid dahje skeŋkko 	daid verddiide 	.
Mii galggat ásahit doaimmaid ja gelbbolašvuođaid 	daid surggiide 	gos ovdal ii leat gávdnon makkárge áittardeaddji doaibma , lohká Beate Gangås .
– Dalángo ruhta ihtá 	daid doaimmaide 	maid lean ožžon johtui , de leat báikeolbmot mu duvdán das eret .
Deanu gielda gullá 	daid sámegielddaide 	gos sámegiella lea ovttadássásaš dárogielain ja ahte sii leat almmolaččat guovttegielalaš gielda .
Lágideaddjit muitalit ahte musihkaválljema bokte háliidit čájehit mo davviriikalaš- ja sámi árbevirolaš musihkka čatnasit dálá populeara kultuvrii ja movttiidahttin dihtii guldaleaddjit ja artisttaid beroštisgoahtit sihke musihkkii ja 	daid kultuvrraide 	.
Ohcamat mat dál leat báktemeaštára meannudeamis , leat lassin 	daid ohcanlobiide 	mat sis dál leat .
Son muitala ahte galgá gieđahallat oppalaš váttisvuođaid ja loktet 	daid eiseválddiide 	.
– Ollu sámegiel oahpaheaddjit leat ráhkadan iežaset oahpponeavvuid oahpahusas go oahpponeavvut leat váilon , čuohppan duon dán sajis , liibmen daid oktii ja máŋgen 	daid oahppiide 	ja vurken daid lođái .
Searvi lohká ii leat buorre dušše muitalit 	daid luohkáide 	ja joavkkuide gos leat gávdnan dihkiid , iige earáide , dasgo sin bokte sáhttet dihkit njoammut oappáide ja vielljaide , skihpáriidda ja earáide geaid deivet ja fas ruovttoluotta dan luohkái .
Dan ii váldán okta ge vuhtii , muhto lebbeje 	daid stuoluide 	ovddabeallái sárdnestuolu .
– Boazodoalohálddáhus ja guovllustivra leat álmmolaš ásahusat ja eai leat mange lahkái čatnon áššemeannudeamis 	daid šiehtadusaide 	maid priváhta vuoigatlaš bealit dahket , nugo dál Kanstadfjord // Oarjje Iinnásuolu siidaossodat , deattuha Rundberg .
Mii lovttiimet dalle guohtoneatnamiiddámet , mii čuzii sakka 	daid ođasmuvvannávccaide 	.
– Jus njuovahagat eai vuorut orohagaid gos eai leat buorit bohccot ja boazodoallit eai beasa vuovdit ja unnidit , ja šaddet luoitit 	daid dálveeatnamiidda 	, de goit eai buorrán bohccot eai goste ge , dadjá Pedersen .
Nu ollu sámi dávvirat go vejolaš galget máhcahuvvot davás 	daid báikkiide 	gos leat vuolgán , deattuha Johan Mikkel Sara .
Sámit leat gáibidan ahte sámi oaiveskálžžut galget máhcahuvvot Finnmárkui 	daid sajiide 	gos leat daid viežžan .
Dás lea maid sáhka árvvu čájehit 	daid olbmuide 	geat vásihedje ahte sin máttuid hávddit rahppojedje .
Son ii oba loga ge jáhkkit šat veahá ge 	daid vahátloguide 	máid boazodoallit ohcet boranávdevahágin .
Vehádatálbmogiid duhtameahttunvuoða lasiha maiddái dat , ahte 	daid ássanguovlluide 	fárrejit daðistaga gávpejasat , stáhtalágádusat dahje ovttaskas olbmot , mat báikkálaš olbmuin beroškeahttá čuhppet vuvddiid ja loggot divrras metállaid dahje geaðgekoala .
Loahppajurdagat láhkaáššiin vuođđuduvvojit lunddolaččat maiddái almmolaš čielggadusaide ja 	daid gulaskuddancealkámušaide 	.
Ruovdeáigodagas ásaiduvve eanadoalu dážat 	daid guovlluide 	ja sámit dorvvastedje goddebivdui .
Son lohká Bergstøl dutkama čájehit sápmelaččaid leat ássan hui guhkes áiggi Mátta-Norggas , eaige nu mo eanaeaiggádat oaivvildit , boahtán easka maŋitáigge ja finastan duollet dálle daid guovlluin , ja danin eai leat sápmelaččat ásahan 	daid guovlluide 	makkárge vuoigatvuođaid .
Mii leat deaddilan gihppagiid ja leat juohkán 	daid olbmuide 	ja doaivut sii hálidit oassálastit min prográmmii boahtte vahkus , mojohallá son .
Dát ii mearkkaš dan ahte buot Sámedikki áirasat leat gaskaneaset ovttamielalaččat , muhto ahte vuođđun 	daid mearrádusaide 	mat dahkkojuvvojit lea politihkalaš proseassa .
Okta oahpaheaddji gii dán guovllus bargá cealká ahte livččii buoremus bálkáhit dulkka 	daid ovttastallančoahkkimiidda 	mat eai leat bistevačča .
Sámegielaid oadjebas boahtteáiggi eaktun lea ahte daid árvodássi buorrána ja ahte 	daid geavaheaddjiide 	ja eiseválddiide guđege dásis bohtet oidnosii ásahuvvon giellavuoigatvuođat .
Sámegielaid oadjebas boahtteáiggi eaktun lea ahte daid árvodássi buorrána ja ahte 	daid geavaheaddjiide 	ja eiseválddiide guđege dásis bohtet oidnosii ásahuvvon giellavuoigatvuođat .
14. art. ásaha vuollerádjedási eamiálbmogiid geavahanguovlluid rievttálaš suodjaleapmái , namalassii ahte vuoigatvuođaid galgá dohkkehit 	daid guovlluide 	gos eamiálbmogat geavahit daid ja leat dain sorjavaččat .
	daid njuolggadusaide 	mat leat addon sámi vuoigatvuođalávdegotti mandáhtas
Rt. 1853 s. 560 lea addon oanehis referáhta ráŋggaštusáššis Álttá albmá vuostá , go čujuheami haga lei čuollan guhtta beazi ja atnán 	daid fárppalávdnasiidda 	ja vuovdán dáid gávpeolbmái .
Jus Eiseválddit leat doalahan gáržžekeahtes čujuhanvuoigatvuođa Finnmárkku Vuvddiide , ja seammás dalle julggaštan , ahte Gonagasas ii leat duot vuoigatvuohta Geavahanvuoigaduvvomiid dáfus , de orru das gártamin , ahte ii addo Geavahanvuoigatvuohta 	daid Vuvddiide 	.
čujuhuvvo vel eanavuovdinkantuvrra ođđajagemánu 6. b. 1993 girjái ja 	daid dieđuide 	mat doppe ovdanbohte eanadoalu geavahanmálles Finnmárkkus .
eanajuohkinriektige lea čujuhan áššis nr. 9/1962/9 Finnmárkku eanajuohkinsuohkan574 , leat ráját 	daid opmodagaide 	maidda lea dovddahuvvon vuoigatvuohta mearrabotnái válddahallon
Stáhta Eatnamat Finnmárkkus - vaikko leat mieđihuvvon Stáhta Opmodahkan - eai dattetge duohta Dilis dávis ollásit 	daid Eatnamiidda 	, maid Stáhta muđui oamasta priváhta Eaiggáduššanvuoigatvuođain .
duohta dilis vánit ollásit dávistit 	daid eatnamiidda 	, maid stáhta muđui oamasta priváhta eaiggáduššanvuoigatvuođain
Boazodoalloláhkalávdegoddi ii datte gávnnahan heivvolažžan mearridit konkrehta rájáid 	daid guovlluide 	gos boazosápmelaččat sáhttet jođihit boazodoaluset .
Anu mahtodat lea ráddjejuvvon bearraša , dahje doalu iežas dárbui , ja vuoigatvuohta ferte geografalaččat leat ráddjejuvvon dan dahje 	daid orohagaide 	gos boazodoallu lea .
Dikkiin lohke mearrádusaid ja eará gohččumiid , heivehedje 	daid vuoigatvuođaolmmošloguide 	, ja meannudedje muhtun diggeáššiid , eanaš ráŋggaštanáššiid .
I.2 Sámi ássanguovlluid atnu Sámi ássanguovlluid anus leat hui dievaslaš dieđut válddahallamis ( NOU 1978:18A ) , s. 144 čuo. Dáid guovlluin lei ássan ja atnu álggos báinnahallon bivdokultuvrra heivehussii eanadahkii ja 	daid riggodagaide 	.
Mii dárbbašuvvui lei ráđđejupmi 	daid riggodagaide 	mat gávdnojedje váriin , vuvddiin ja čáziin .
) Departemeanta deattuha dán oktavuođas mávssolašvuođa farggamusat oažžut ruđalaš kárttaid 	daid guovlluide 	Finnmárkkus gos vuovdin ja lihttoláigoheapmi leat áigeguovdilat , ja departemeanta guorrasa lávdegotti dáid ovdandoallamiidda .
57 guollebivdosearvama muddemis leat addon lagat njuolggadusat guollebivdui ja bivdui 	daid fatnasiidda 	mat leat logahallangeatnegahtton1557 1917 merken- ja logahallanlága1558 mielde .
Jus ii leat nu , gullá Finnmárkku eanavuovdinkantuvra lunddolaccat 	daid orgánaide 	mat besset cealkámuša ovddidit ovdalgo ášši mearriduvvo .
Seamma gusto fylkkamánni mearrádussii § 2 njealját lađđasa mielde gullágo vuodjin bievllas 	daid ulbmiliidda 	mat leat logahallon láhkaásahusa § 2 vuosttas lađđasis ja dávistago vuodjin dálvesiivvus daid ulbmiliidda mat leat logahallon § 3 vuosttas lađđasis , buo. láhkaásahusa § 3 goalmmát lađđasa .
Seamma gusto fylkkamánni mearrádussii § 2 njealját lađđasa mielde gullágo vuodjin bievllas daid ulbmiliidda mat leat logahallon láhkaásahusa § 2 vuosttas lađđasis ja dávistago vuodjin dálvesiivvus 	daid ulbmiliidda 	mat leat logahallon § 3 vuosttas lađđasis , buo. láhkaásahusa § 3 goalmmát lađđasa .
Ámtamánnit bihko maid go sii geat ledje beare olu váldán gittiid , eiseválddiide dieđitkeahttá adde 	daid fulkkiide 	.
Muitaluvvo ahte muhtumat geain ledje mihtiduvvon láddjenbáikkit , láigohedje 	daid olbmuide 	go ieža eai dárbbašan láddjet doppe .
Čujuhit evttohuvvon § 4–7 ja § 4–9 ja 	daid mearkkašumiide 	.
Go orohatstivrra lahtut ieža nai leat boazodoallit , ja alddiineaset lea gullevašvuohta olu 	daid áššiide 	maid gieđahallet , de lea deaŧalaš sihkkarastit ahte eanetlohku ii geavat iežas válddi govttohemet duolbmat unnitlogu beroštumiid .
Unnitlohku evttoha válgabiiriid 	daid orohagaide 	main leat eanet go čieža geassesiidda , geahča čuoggá 9.5.2.27 .
Mearkkašumit § 4–6 : Mearrádusas leat njuolggadusat 	daid dilálašvuođaide 	goas náittoguimmežagain // ovttasássiin lea leamaš oktasaš siidaoassi .
Dat dieđusge guoská 	daid dilálašvuođaide 	goas sus ii leat mieldeovddasvástádus siidaoasi jođiheamis .
§ 9–5 njuolggadus mii addá fylkkaboazodoallostivrii vuoigatvuođa iešheanalaččat mearridit guohtunáiggiid , lea jurddašuvvon 	daid dilálašvuođaide 	go lea dárbbašlaš ovttastahttit moatti orohaga guohtunáiggiid .
Sii eai evttot makkárge njuolggadusaid 	daid vuoigatvuođaide 	mat gullet eanaopmodahkii .
Ráđđádallangeatnegasvuohta álbmotrievtti mielde soaitá vel oažžut gustojumi 	daid orgánaide 	mat doaimmahit stáhta oamastanráđastallama eamiálbmotguovlluin , ja láhkaáššiid meannudeapmái stáhta láhkaaddi čoahkkimis .
Artihkkala leat ráddjen dieđuid vuođul mat leat oažžumis , nu ahte čuvgeha daid maid sáhttit dadjat leat árbevirolaš sámi mediat norgga bealde radio , tv ja áviissaid siskkobealde , lassin 	daid interneahttasiidduide 	.
Jahkásaš mearkkašumiiguin 	daid fáttáide 	, de geahččalat čájehit rievdadusaid mat sámi servodagas lea dáhpáhuvvan .
Vuolábealde ovdanbiddjojit logut mat čájehit ovdáneami gaskal 1990 ja 2008 soames riddoja vuotnasuohkaniin Finnmárkkus , Romssas ja Nordlánddas – ráddjejuvvon 	daid suohkaniidda 	mat ollásit gullet SUF-guvlui.29 Vai sáhttá buohtastahttit váldojit mielde soames gaskamearálaš logut olles riikkas , ja Møre ja Romsdalas ; fylka mii NAČ 2008 : 5 ( Riddoguolástuslávdegotti evttohusa ) rihkku dan ovdáneami mii lea guolásteddjiid lohku dađistaga njiedjá .
Lassi dasa dát ealáhusat lea vuođđun oallu 	daid bargosajiide 	mat lea ásahuvvon almmolaš hálddahusain .
	daid guovlluide 	mat leat guovddážis resursaávkkástallama oktavuođas , nu movt davviguovlluin odne .
Dát gusto maiddái oppalaččat 	daid áššiide 	ja registreremiidda maid lávdegoddi lea geahčadan , ahte ii oro leame mihkke mii geažuha ahte sámi gullevašvuohta dahje sámepolitihkalaš doaibma livččii vuođđun registreremii dahje earalágán vákšundoaibmabijuide dán áigge .
Dovdomearkan 	daid doaluide 	mat heaittihuvvojit , lea dat go dáid doaluid divodeapmi livččii hui divrras ja doaibmaekonomiija liikká ii buorránivččii dan geažil .
Kárášjoga ja Guovdageainnu ovddasteaddjit oaivvildit maiddái ahte Sámediggi jahkásaččat , lassin 	daid ruđaide 	maid suohkanat ožžot dienasvuogádaga bokte , maiddái fertejit oažžut ruđaid maid sáhttá geavahit giellaovddidandoaimmaide suohkaniin .
Guovllu viidideapmi militeara doaimmaid oktavuođas mielddisbuktá stuorra váikkuhusaid 	daid geatnegasvuođaide 	, mat Norggas leat sámiide eamialbmogin , sihke siskkáldas riektenjuolggadusaid ja riikkaidgaskasaš konvenšuvnnaid ektui .
Erenoamážit čuozai dát 	daid guolásteaddjiide 	geat bivde smávva fatnasiiguin sámi riddo- ja vuotnaguovlluin .
Dát áššegirjjit ovdanbuktet Sámedikki oainnu das makkár rolla Sámedikkis berre leat oahpu hárrái lassin 	daid dahkamušaide 	maid Sámediggi oažžu oahpashuslága bokte .
Márkománák sámi mánáidgárdi lea mánáidgárdi 	daid mánáide 	guđet orrot Evenášši , Skánit ja Dielddanuori gielddain , ja dan jođiha Várdobáiki .
Lea dehálaš ahte dán barggus maid bohtet evttohusat dasa makkár oktasaš njuolggadusat sáhtáše leat gáiddusoahpaheami lágideapmái , vai oažžut eanet seammadássásašvuođa ja buoret ollisvuođa 	daid fálaldagaide 	mat leat gávdnamis , ja ahte váldit vuhtii sihke skuvlaoamasteddjiid ja skuvllaid mat buktet fálaldagaid .
Finnmárkolága mielde galgá ásahuvvot kom-mišuvdna , Finnmárkokommišuvdna , kárten dihtii dálá vuoigatvuođaid 	daid eatnamiidda 	maid Finnmárkoopmodat suoidnemánu 1. b. 2006 válddii badjelasas Statskog SF:s .
Finnmárkolága mielde galgá ásahuvvot kom-mišuvdna , Finnmárkokommišuvdna , kárten dihtii dálá vuoigatvuođaid 	daid eatnamiidda 	maid Finnmárkoopmodat suoidnemánu 1. b. 2006 válddii badjelasas Statskog SF:s .
Dát guoská 	daid gielddaide 	ja regiovnnaide gos leat čielga sámi beroštumit , ja muđui plánaáššiin mat gusket sámi álbmogii erenomážit .
Dat doaimmat mat leat 2007/2008/2007 boazodoallošiehtadusas , masa maid gullá joatkit sierra árvoháhkanprográmmain boazodili várás , nannejit dan joraheami mii lea maŋimuš jagiid leamaš boazodoallošiehtadusa gaskaomiin , namalassii eanet ealáhusguvlui , ja heiveheapmi 	daid boazodoalliide 	guđiin lea boazodoallu váldo ­ealáhussan .
Sámediggi ii leat duođas ožžon dieđuid áššiid sisdoalus ii ge leat ožžon vástádusa buot 	daid árvalusaide 	maid Sámediggi lea addán stáhtaráđđái .
álgoál ­bmotvuoigatvuođaid sihkkarastin mii váikkuha árbevirolaš máhtolašvuođaid ja luondduriggodagaid suodjaleapmái váikkuha positiivvalaččat 	daid dálkkádathástalusaide 	mat leat ovddabealde .
Luonddušláddjivuođaláhka gullá čielgasit 	daid áššiide 	mas galget čađahuvvot ráđđádallamat .
Dát buktá váttisvuođaid 	daid mihttomeriide 	, mat Sámedikkis leat dán bargui ja daid vuordámušaid ektui maid Sámediggi deaivá sámi servodaga ja oasseoasálaččaid beales našuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš dásis .
Dát áššegirjjit ovdanbuktet Sámedikki oainnu das makkár rolla Sámedikkis berre leat oahpu hárrái lassin 	daid dahkamušaide 	maid Sámediggi oažžu oahpashuslága bokte .
Departemeantta oaivila mielde galgá mearrádusa ipmirdit dainna lágiin ahte galgá stuora deattu bidjat 	daid evttohusaide 	maid boazodoalu organisašuvnnat ovddidit .
Dát gusto maiddái oppalaččat 	daid áššiide 	ja registreremiidda maid lávdegoddi lea geahčadan , ahte ii oro leame mihkke mii geažuha ahte sámi gullevašvuohta dahje sámepolitihkalaš doaibma livččii vuođđun registreremii dahje earalágán vákšundoaibmabijuide dán áigge .
Lea dehálaš ahte dán barggus maid bohtet evttohusat dasa makkár oktasaš njuolggadusat sáhtáše leat gáiddusoahpaheami lágideapmái , vai oažžut eanet seammadássásašvuođa ja buoret ollisvuođa 	daid fálaldagaide 	mat leat gávdnamis , ja ahte váldit vuhtii sihke skuvlaoamasteddjiid ja skuvllaid mat buktet fálaldagaid .
Lea dehálaš ahte dán barggus maid bohtet evttohusat dasa makkár oktasaš njuolggadusat sáhtáše leat gáiddusoahpaheami lágideapmái , vai oažžut eanet seammadássásašvuođa ja buoret ollisvuođa 	daid fálaldagaide 	mat leat gávdnamis , ja ahte váldit vuhtii sihke skuvlaoamasteddjiid ja skuvllaid mat buktet fálaldagaid .
Lea dehálaš ahte dán barggus maid bohtet evttohusat dasa makkár oktasaš njuolggadusat sáhtáše leat gáiddusoahpaheami lágideapmái , vai oažžut eanet seammadássásašvuođa ja buoret ollisvuođa 	daid fálaldagaide 	mat leat gávdnamis , ja ahte váldit vuhtii sihke skuvlaoamasteddjiid ja skuvllaid mat buktet fálaldagaid .
Dovdomearkan 	daid doaluide 	mat heaittihuvvojit , lea dat go dáid doaluid divodeapmi livččii hui divrras ja doaibmaekonomiija liikká ii buorránivččii dan geažil .
Dát buktá váttisvuođaid 	daid mihttomeriide 	, mat Sámedikkis leat dán bargui ja daid vuordámušaid ektui maid Sámediggi deaivá sámi servodaga ja oasseoasálaččaid beales našuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš dásis .
Sierra doarjja galgá geavahuvvot 	daid liigegoluide 	mat mánáidgárddiin leat sámi giela ja kultuvrra gaskkusteames .
Lassáneapmi boahtte jahkái lea lassin 	daid lassánemiide 	maid suohkanat juo leat ožžon dán jahkái .
2005 eamiálbmotjahki lea buktán liibba giddet nannosat fuomášumi dakkár áššiide main Barentsovttasbarggus lea doaibma báikegottiid , eiseválddiid ja servodatservviid ovttasdoaimmas , juksan dihtii ceavzilis ovdáneami dáfus ulbmiliid 	daid eamiálbmogiidda 	ge mat čađat leat leamaš vuođđun regiovnna ovttasbargui .
Guovllu viidideapmi militeara doaimmaid oktavuođas mielddisbuktá stuorra váikkuhusaid 	daid geatnegasvuođaide 	, mat Norggas leat sámiide eamialbmogin , sihke siskkáldas riektenjuolggadusaid ja riikkaidgaskasaš konvenšuvnnaid ektui .
Omd. buorit stipeandaortnegat , doarvái studeantaásodagat ja mánáidgárdesajit ja buorebut dili láhččen , 	daid studeanttaide 	, geain leat sierra dárbbut , veahkehivčče dakkár joavkkuid searvat alit ohppui , main dál leat uhccán ovddasteaddjit doppe .
Dát guoská maiddái 	daid festiválaide 	, main oassi lea sámi dahje eamiálbmotkultuvra .
Vuođđun ferte leat dat prinsihppa ahte doaibmabijut mánáid ja nuoraid várás galget heivehuvvot sámi servodahkii nugo dat lea dál ja 	daid dárbbuide 	mat doppe leat .
Deaŧalaš lea ahte 	daid šiehtadallamiidda 	sihkkarastojuvvo ovddastus goappašiin riikkain sihke Sámedikkiid ja boazodoalu beales .
Dát guoská Norgga riddodorski sállašiidda ja hálddašeapmái , riddo- ja vuotnabivddu rekruterenbivdoeriide , feastonuohttefatnasiid , autoliinna ja snoranuohttefatnasiid ráddjemii siskkabealde 12 neutalaš miilla davábealde 62 °N govdodatgráda ja dasto bivdoeari oanedeapmái dorske- , dikso- ja sáidebivddus , 	daid fatnasiidda 	, main leat vuoigatvuođat bivdit sallihiid ja sávššaid .
Doarjja lea oaivvilduvvon 	daid goluide 	mat bohtet sámegiela ja kultuvrra gaskkusteamis mánáidgárddiin .
Sámediggi deattuha garrasit ahte lassin 	daid joavkkuide 	mat namuhuvvojit stuorradiggedieđáhusas , lea stuorra dárbu čielggadit dáruiduhttinpolitihka váikkuhusaid sámiide ja kvenaide iešguđet servodatsurggiin .
Erenoamážit čuozai dát 	daid guolásteaddjiide 	geat bivde smávva fatnasiiguin sámi riddo- ja vuotnaguovlluin .
Guovllu viidideapmi militeara doaimmaid oktavuođas mielddisbuktá stuorra váikkuhusaid 	daid geatnegasvuođaide 	, mat Norggas leat sámiide eamialbmogin , sihke siskkáldas riektenjuolggadusaid ja riikkaidgaskasaš konvenšuvnnaid ektui .
Omd. buorit stipeandaortnegat , doarvái studeantaásodagat ja mánáidgárdesajit ja buorebut dili láhččen , 	daid studeanttaide 	, geain leat sierra dárbbut , veahkehivčče dakkár joavkkuid searvat alit ohppui , main dál leat uhccán ovddasteaddjit doppe .
Dát guoská maiddái 	daid festiválaide 	, main oassi lea sámi dahje eamiálbmotkultuvra .
Vuođđun ferte leat dat prinsihppa ahte doaibmabijut mánáid ja nuoraid várás galget heivehuvvot sámi servodahkii nugo dat lea dál ja 	daid dárbbuide 	mat doppe leat .
Deaŧalaš lea ahte 	daid šiehtadallamiidda 	sihkkarastojuvvo ovddastus goappašiin riikkain sihke Sámedikkiid ja boazodoalu beales .
Dát guoská Norgga riddodorski sállašiidda ja hálddašeapmái , riddo- ja vuotnabivddu rekruterenbivdoeriide , feastonuohttefatnasiid , autoliinna ja snoranuohttefatnasiid ráddjemii siskkabealde 12 neutalaš miilla davábealde 62 °N govdodatgráda ja dasto bivdoeari oanedeapmái dorske- , dikso- ja sáidebivddus , 	daid fatnasiidda 	, main leat vuoigatvuođat bivdit sallihiid ja sávššaid .
Dát buktá váttisvuođaid 	daid mihttomeriide 	, mat Sámedikkis leat dán bargui ja daid vuordámušaid ektui maid Sámediggi deaivá sámi servodaga ja oasseoasálaččaid beales našuvnnalaš ja riikkaidgaskasaš dásis .
Sámediggi deattuha garrasit ahte lassin 	daid joavkkuide 	mat namuhuvvojit stuorradiggedieđáhusas , lea stuorra dárbu čielggadit dáruiduhttinpolitihka váikkuhusaid sámiide ja kvenaide iešguđet servodatsurggiin .
Ráđđehus ii dorjon Sámedikki evttohusa movt juohkit dássenmandáhtaid ja ovddidii ieš evttohusa nu ahte dássenmandáhtat juogaduvvojit 	daid válgabiiriide 	main leat eanemus dohkkehuvvon jienat maŋŋá válgga .
Poastaválga 	daid gielddaide 	main leat unnán olbmot jienastuslogus árvvoštallojuvvui maŋŋá maŋimuš válgga , muhto hilgojuvvui go lei ballu válgga stahtusa ektui .
Ráđđehus ii dorjon Sámedikki evttohusa movt juohkit dássenmandáhtaid ja ovddidii ieš evttohusa nu ahte dássenmandáhtat juogaduvvojit 	daid válgabiiriide 	main leat eanemus dohkkehuvvon jienat maŋŋá válgga .
Poastaválga 	daid gielddaide 	main leat unnán olbmot jienastuslogus árvvoštallojuvvui maŋŋá maŋimuš válgga , muhto hilgojuvvui go lei ballu válgga stahtusa ektui .
Ráđđehus ii dorjon Sámedikki evttohusa movt juohkit dássenmandáhtaid ja ovddidii ieš evttohusa nu ahte dássenmandáhtat juogaduvvojit 	daid válgabiiriide 	main leat eanemus dohkkehuvvon jienat maŋŋá válgga .
Poastaválga 	daid gielddaide 	main leat unnán olbmot jienastuslogus árvvoštallojuvvui maŋŋá maŋimuš válgga , muhto hilgojuvvui go lei ballu válgga stahtusa ektui .
Fága- ja diibmojuohkin 	daid oahppiide 	geain lea sámegieloahpahus lakto Máhttoloktema dábálaš oahppoplánii , álkidan dihtii skuvlaoamasteaddjiide olggobealde hálddašanguovlluid láhčit dili oahppiide geain lea vuoigatvuohta sámegieloahpahussii .
Sierranas gáiddusoahpahusa prošeavttaid vuođul sámegielas lea Oahpahusdirektoráhta ožžon dahkamuššan ráhkadit ortnegiid mo bissovaččat jođihit gáiddusoahpahusa 	daid oahppiide 	geain lea sámegieloahpahussii vuoigatvuohta .
2005 eamiálbmotjahki lea buktán liibba giddet nannosat fuomášumi dakkár áššiide main Barentsovttasbarggus lea doaibma báikegottiid , eiseválddiid ja servodatservviid ovttasdoaimmas , juksan dihtii ceavzilis ovdáneami dáfus ulbmiliid 	daid eamiálbmogiidda 	ge mat čađat leat leamaš vuođđun regiovnna ovttasbargui .
Ortnet lea ipmirduvvon resursagáibideaddjin ja dagahan badjelmearálaš hálddašeami 	daid suohkaniidda 	main leat unnán dahje ii oktage jienastuslogus .
Garraseamos geatnegasvuođat leat 	daid doaimmaide 	maidda sámi giellalága njuolggadusat gusket , gč. kap. 19.4.
Garraseamos geatnegasvuođat leat 	daid doaimmaide 	maidda sámi giellalága njuolggadusat gusket , gč. kap. 19.4.
Dát guoská 	daid gielddaide 	ja regiovnnaide gos leat čielga sámi beroštumit , ja muđui plánaáššiin mat gusket sámi álbmogii erenomážit .
Sámi vuoigatvuođaáššiid 	daid guovlluide 	mat leat olggobealde Finnmárkku lea Sámi vuoigatvuođalávdegoddi II čielggadan go bijai ovdan rávvagiidis 2007:s.
Ráđđehus lea nannen dialoga ja ovttasbarggu Sámedikkiin dan láhkai ahte Sámediggi lea ožžon njuolga nammadanválddi regionála boraspirelávdegottiide 	daid guovlluide 	gos leat sámi beroštumit .
Dát sáhtášii bidjat vuođu buori ealáhusovdánahttimii 	daid guovlluide 	gos leat sámi beroštumit .
Dát vástida 	daid nuppástusaide 	mat leat jo čađahuvvon gustojeaddji báktedoai ­bmaláhkii Finnmárkui .
Daid gielddain main leat hárvenaš prošeavttat galgá IN garrasit ražastit , iige dát galgga čuohcat 	daid kvalitehtagáibádusaide 	mat gustojit jus galggaš bohtosiid olahit .
Dábálaš ruhta geavahuvvo 	daid prošeavttaide 	mat ruhtaduvvojit loanaiguin .
Sámediggi ii leat duođas ožžon dieđuid áššiid sisdoalus ii ge leat ožžon vástádusa buot 	daid árvalusaide 	maid Sámediggi lea addán stáhtaráđđái .
Sámedikkis galgá leat ráđđeaddi doaibma fylkkasuohkaniid ektui go guoská 	daid prošeaktaohcamiidda 	maid sámi mearridanjoavku meannuda .
Deattuhuvvui ahte lea nana dárbu ahte álgoálbmogat servet 	daid šiehtadallamiidda 	birasgeatnegasvuođaid birra
Sámediggi lea maiddái bidjan muhtun mearkkašumiid 	daid eavttuide 	ja vuordámušaide maid Sámediggi bijai mearrádusas 2005:s go doarjjui ođastuvvon finnmárkkuláhkaevttohusa , ja man muddui dát leat čuovvoluvvon Norgga eiseválddiid beales dán rádjai .
Finnmárkolága mielde galgá ásahuvvot kom-mišuvdna , Finnmárkokommišuvdna , kárten dihtii dálá vuoigatvuođaid 	daid eatnamiidda 	maid Finnmárkoopmodat suoidnemánu 1. b. 2006 válddii badjelasas Statskog SF:s .
Finnmárkolága mielde galgá ásahuvvot kom-mišuvdna , Finnmárkokommišuvdna , kárten dihtii dálá vuoigatvuođaid 	daid eatnamiidda 	maid Finnmárkoopmodat suoidnemánu 1. b. 2006 válddii badjelasas Statskog SF:s .
Dát guoská 	daid gielddaide 	ja regiovnnaide gos leat čielga sámi beroštumit , ja muđui plánaáššiin mat gusket sámi álbmogii erenomážit .
Sámi vuoigatvuođaáššiid 	daid guovlluide 	mat leat olggobealde Finnmárkku lea Sámi vuoigatvuođalávdegoddi II čielggadan go bijai ovdan rávvagiidis 2007:s.
Ráđđehus lea nannen dialoga ja ovttasbarggu Sámedikkiin dan láhkai ahte Sámediggi lea ožžon njuolga nammadanválddi regionála boraspirelávdegottiide 	daid guovlluide 	gos leat sámi beroštumit .
Dát sáhtášii bidjat vuođu buori ealáhusovdánahttimii 	daid guovlluide 	gos leat sámi beroštumit .
Dát vástida 	daid nuppástusaide 	mat leat jo čađahuvvon gustojeaddji báktedoai ­bmaláhkii Finnmárkui .
Dát guoská 	daid gielddaide 	ja regiovnnaide gos leat čielga sámi beroštumit , ja muđui plánaáššiin mat gusket sámi álbmogii erenomážit .
Sámi vuoigatvuođaáššiid 	daid guovlluide 	mat leat olggobealde Finnmárkku lea Sámi vuoigatvuođalávdegoddi II čielggadan go bijai ovdan rávvagiidis 2007:s.
Ráđđehus lea nannen dialoga ja ovttasbarggu Sámedikkiin dan láhkai ahte Sámediggi lea ožžon njuolga nammadanválddi regionála boraspirelávdegottiide 	daid guovlluide 	gos leat sámi beroštumit .
Dát sáhtášii bidjat vuođu buori ealáhusovdánahttimii 	daid guovlluide 	gos leat sámi beroštumit .
Dát vástida 	daid nuppástusaide 	mat leat jo čađahuvvon gustojeaddji báktedoai ­bmaláhkii Finnmárkui .
Dat doaimmat mat leat 2007/2008/2007 boazodoallošiehtadusas , masa maid gullá joatkit sierra árvoháhkanprográmmain boazodili várás , nannejit dan joraheami mii lea maŋimuš jagiid leamaš boazodoallošiehtadusa gaskaomiin , namalassii eanet ealáhusguvlui , ja heiveheapmi 	daid boazodoalliide 	guđiin lea boazodoallu váldo ­ealáhussan .
Vuolggasadjin lea dáhttu ovddidit oktasaš áddejumi 	daid riidduide 	mat leat regiovnnas ja ásahit oktavuođa ja dialoga iešguđet beroštumiid gaskka .
Vaikke leat leamaš máŋggalágan čoavddavuogit 	daid riidduide 	mat leat leamaš , de leat eanaš riiddut čovdojuvvon go leat soahpan dáhtolaš šiehtadusaid .
Dat doaimmat mat leat 2007/2008/2007 boazodoallošiehtadusas , masa maid gullá joatkit sierra árvoháhkanprográmmain boazodili várás , nannejit dan joraheami mii lea maŋimuš jagiid leamaš boazodoallošiehtadusa gaskaomiin , namalassii eanet ealáhusguvlui , ja heiveheapmi 	daid boazodoalliide 	guđiin lea boazodoallu váldo ­ealáhussan .
Vuolggasadjin lea dáhttu ovddidit oktasaš áddejumi 	daid riidduide 	mat leat regiovnnas ja ásahit oktavuođa ja dialoga iešguđet beroštumiid gaskka .
Vaikke leat leamaš máŋggalágan čoavddavuogit 	daid riidduide 	mat leat leamaš , de leat eanaš riiddut čovdojuvvon go leat soahpan dáhtolaš šiehtadusaid .
Soria Moria-julggaštus cealká ahte min nationála guolleresurssat galget boahtit eanemusat ávkin 	daid riddoservodagaide 	mat eai birge guolástusa haga .
Soria Moria-julggaštus cealká ahte min nationála guolleresurssat galget boahtit eanemusat ávkin 	daid riddoservodagaide 	mat eai birge guolástusa haga .
Sámediggi lea čállán raportta duodjeealáhusa ekonomalaš dili birra , mii ee. galgá leat guorahallanvuođđun 	daid doaimmaide 	mat šaddet ealáhusšiehtadusa bokte .
Sámediggi lea čállán raportta duodjeealáhusa ekonomalaš dili birra , mii ee. galgá leat guorahallanvuođđun 	daid doaimmaide 	mat šaddet ealáhusšiehtadusa bokte .
Daid gielddain main leat hárvenaš prošeavttat galgá IN garrasit ražastit , iige dát galgga čuohcat 	daid kvalitehtagáibádusaide 	mat gustojit jus galggaš bohtosiid olahit .
Dábálaš ruhta geavahuvvo 	daid prošeavttaide 	mat ruhtaduvvojit loanaiguin .
Daid gielddain main leat hárvenaš prošeavttat galgá IN garrasit ražastit , iige dát galgga čuohcat 	daid kvalitehtagáibádusaide 	mat gustojit jus galggaš bohtosiid olahit .
Dábálaš ruhta geavahuvvo 	daid prošeavttaide 	mat ruhtaduvvojit loanaiguin .
Finnmárkolága mielde galgá ásahuvvot kom-mišuvdna , Finnmárkokommišuvdna , kárten dihtii dálá vuoigatvuođaid 	daid eatnamiidda 	maid Finnmárkoopmodat suoidnemánu 1. b. 2006 válddii badjelasas Statskog SF:s .
Dát guoská 	daid gielddaide 	ja regiovnnaide gos leat čielga sámi beroštumit , ja muđui plánaáššiin mat gusket sámi álbmogii erenomážit .
Sámi vuoigatvuođaáššiid 	daid guovlluide 	mat leat olggobealde Finnmárkku lea Sámi vuoigatvuođalávdegoddi II čielggadan go bijai ovdan rávvagiidis 2007:s.
Ráđđehus lea nannen dialoga ja ovttasbarggu Sámedikkiin dan láhkai ahte Sámediggi lea ožžon njuolga nammadanválddi regionála boraspirelávdegottiide 	daid guovlluide 	gos leat sámi beroštumit .
Dát sáhtášii bidjat vuođu buori ealáhusovdánahttimii 	daid guovlluide 	gos leat sámi beroštumit .
Dát vástida 	daid nuppástusaide 	mat leat jo čađahuvvon gustojeaddji báktedoai ­bmaláhkii Finnmárkui .
Dat doaimmat mat leat 2007/2008/2007 boazodoallošiehtadusas , masa maid gullá joatkit sierra árvoháhkanprográmmain boazodili várás , nannejit dan joraheami mii lea maŋimuš jagiid leamaš boazodoallošiehtadusa gaskaomiin , namalassii eanet ealáhusguvlui , ja heiveheapmi 	daid boazodoalliide 	guđiin lea boazodoallu váldo ­ealáhussan .
Vuolggasadjin lea dáhttu ovddidit oktasaš áddejumi 	daid riidduide 	mat leat regiovnnas ja ásahit oktavuođa ja dialoga iešguđet beroštumiid gaskka .
Vaikke leat leamaš máŋggalágan čoavddavuogit 	daid riidduide 	mat leat leamaš , de leat eanaš riiddut čovdojuvvon go leat soahpan dáhtolaš šiehtadusaid .
Soria Moria-julggaštus cealká ahte min nationála guolleresurssat galget boahtit eanemusat ávkin 	daid riddoservodagaide 	mat eai birge guolástusa haga .
Sámediggi lea čállán raportta duodjeealáhusa ekonomalaš dili birra , mii ee. galgá leat guorahallanvuođđun 	daid doaimmaide 	mat šaddet ealáhusšiehtadusa bokte .
Daid gielddain main leat hárvenaš prošeavttat galgá IN garrasit ražastit , iige dát galgga čuohcat 	daid kvalitehtagáibádusaide 	mat gustojit jus galggaš bohtosiid olahit .
Dábálaš ruhta geavahuvvo 	daid prošeavttaide 	mat ruhtaduvvojit loanaiguin .
Sámediggi ii leat duođas ožžon dieđuid áššiid sisdoalus ii ge leat ožžon vástádusa buot 	daid árvalusaide 	maid Sámediggi lea addán stáhtaráđđái .
Sámediggi ii leat duođas ožžon dieđuid áššiid sisdoalus ii ge leat ožžon vástádusa buot 	daid árvalusaide 	maid Sámediggi lea addán stáhtaráđđái .
Sámediggi háliidii vuoruhit stuorát mielkeeriid 	daid doaluide 	sámi guovlluin mat háliidedje viiddidit doaibmavistti ja main earit leat unnit go 100 tonna .
Sámediggi háliidii vuoruhit stuorát mielkeeriid 	daid doaluide 	sámi guovlluin mat háliidedje viiddidit doaibmavistti ja main earit leat unnit go 100 tonna .
Sámediggi ii leat duođas ožžon dieđuid áššiid sisdoalus ii ge leat ožžon vástádusa buot 	daid árvalusaide 	maid Sámediggi lea addán stáhtaráđđái .
Sámediggi háliidii vuoruhit stuorát mielkeeriid 	daid doaluide 	sámi guovlluin mat háliidedje viiddidit doaibmavistti ja main earit leat unnit go 100 tonna .
Lassáneapmi boahtte jahkái lea lassin 	daid lassánemiide 	maid suohkanat juo leat ožžon dán jahkái .
álgoál ­bmotvuoigatvuođaid sihkkarastin mii váikkuha árbevirolaš máhtolašvuođaid ja luondduriggodagaid suodjaleapmái váikkuha positiivvalaččat 	daid dálkkádathástalusaide 	mat leat ovddabealde .
álgoál ­bmotvuoigatvuođaid sihkkarastin mii váikkuha árbevirolaš máhtolašvuođaid ja luondduriggodagaid suodjaleapmái váikkuha positiivvalaččat 	daid dálkkádathástalusaide 	mat leat ovddabealde .
álgoál ­bmotvuoigatvuođaid sihkkarastin mii váikkuha árbevirolaš máhtolašvuođaid ja luondduriggodagaid suodjaleapmái váikkuha positiivvalaččat 	daid dálkkádathástalusaide 	mat leat ovddabealde .
Dovdomearkan 	daid doaluide 	mat heaittihuvvojit , lea dat go dáid doaluid divodeapmi livččii hui divrras ja doaibmaekonomiija liikká ii buorránivččii dan geažil .
Doarjja lea oaivvilduvvon 	daid goluide 	mat bohtet sámegiela ja kultuvrra gaskkusteamis mánáidgárddiin .
Sierra doarjja galgá geavahuvvot 	daid liigegoluide 	mat mánáidgárddiin leat sámi giela ja kultuvrra gaskkusteames .
Dovdomearkan 	daid doaluide 	mat heaittihuvvojit , lea dat go dáid doaluid divodeapmi livččii hui divrras ja doaibmaekonomiija liikká ii buorránivččii dan geažil .
Fága- ja diibmojuohkin 	daid oahppiide 	geain lea sámegieloahpahus lakto Máhttoloktema dábálaš oahppoplánii , álkidan dihtii skuvlaoamasteaddjiide olggobealde hálddašanguovlluid láhčit dili oahppiide geain lea vuoigatvuohta sámegieloahpahussii .
Sierranas gáiddusoahpahusa prošeavttaid vuođul sámegielas lea Oahpahusdirektoráhta ožžon dahkamuššan ráhkadit ortnegiid mo bissovaččat jođihit gáiddusoahpahusa 	daid oahppiide 	geain lea sámegieloahpahussii vuoigatvuohta .
2005 eamiálbmotjahki lea buktán liibba giddet nannosat fuomášumi dakkár áššiide main Barentsovttasbarggus lea doaibma báikegottiid , eiseválddiid ja servodatservviid ovttasdoaimmas , juksan dihtii ceavzilis ovdáneami dáfus ulbmiliid 	daid eamiálbmogiidda 	ge mat čađat leat leamaš vuođđun regiovnna ovttasbargui .
Márkománák sámi mánáidgárdi lea mánáidgárdi 	daid mánáide 	guđet orrot Evenášši , Skánit ja Dielddanuori gielddain , ja dan jođiha Várdobáiki .
Márkománák sámi mánáidgárdi lea mánáidgárdi 	daid mánáide 	guđet orrot Evenášši , Skánit ja Dielddanuori gielddain , ja dan jođiha Várdobáiki .
Dát vuoigatvuohta ja gáibádus guoská 	daid sápmelaččaidege 	guđet ásset gávpogiin .
Dát vuoigatvuohta ja gáibádus guoská 	daid sápmelaččaidege 	guđet ásset gávpogiin .
Lea dehálaš ahte dán barggus maid bohtet evttohusat dasa makkár oktasaš njuolggadusat sáhtáše leat gáiddusoahpaheami lágideapmái , vai oažžut eanet seammadássásašvuođa ja buoret ollisvuođa 	daid fálaldagaide 	mat leat gávdnamis , ja ahte váldit vuhtii sihke skuvlaoamasteddjiid ja skuvllaid mat buktet fálaldagaid .
Dat doaimmat mat leat 2007/2008/2007 boazodoallošiehtadusas , masa maid gullá joatkit sierra árvoháhkanprográmmain boazodili várás , nannejit dan joraheami mii lea maŋimuš jagiid leamaš boazodoallošiehtadusa gaskaomiin , namalassii eanet ealáhusguvlui , ja heiveheapmi 	daid boazodoalliide 	guđiin lea boazodoallu váldo ­ealáhussan .
Vuolggasadjin lea dáhttu ovddidit oktasaš áddejumi 	daid riidduide 	mat leat regiovnnas ja ásahit oktavuođa ja dialoga iešguđet beroštumiid gaskka .
Vaikke leat leamaš máŋggalágan čoavddavuogit 	daid riidduide 	mat leat leamaš , de leat eanaš riiddut čovdojuvvon go leat soahpan dáhtolaš šiehtadusaid .
Sámediggi lea čállán raportta duodjeealáhusa ekonomalaš dili birra , mii ee. galgá leat guorahallanvuođđun 	daid doaimmaide 	mat šaddet ealáhusšiehtadusa bokte .
Sámediggi háliidii vuoruhit stuorát mielkeeriid 	daid doaluide 	sámi guovlluin mat háliidedje viiddidit doaibmavistti ja main earit leat unnit go 100 tonna .
Deattuhuvvui ahte lea nana dárbu ahte álgoálbmogat servet 	daid šiehtadallamiidda 	birasgeatnegasvuođaid birra
Luonddušláddjivuođaláhka gullá čielgasit 	daid áššiide 	mas galget čađahuvvot ráđđádallamat .
Márkománák sámi mánáidgárdi lea mánáidgárdi 	daid mánáide 	guđet orrot Evenášši , Skánit ja Dielddanuori gielddain , ja dan jođiha Várdobáiki .
Dát vuoigatvuohta ja gáibádus guoská 	daid sápmelaččaidege 	guđet ásset gávpogiin .
Buot almmolaš orgánain lea vuoigatvuohta ja geatnegasvuohta searvat plánemii go dat guoská daid áššesuorgái dahje 	daid plánaide 	ja mearrádusaide , ja dat galget addit pláneneiseválddiide dieđuid main sáhttá leat mearkkašupmi plánemii .
Doarjja lea oaivvilduvvon 	daid goluide 	mat bohtet sámegiela ja kultuvrra gaskkusteamis mánáidgárddiin .
Návddiid dahkan vahágiidda lassin buktet maid guohttuneatnamiid billisteamit ja stuorra ealut váttisvuođaid maiddái 	daid bálgosiidda 	mat ain livčče buori .
Vuolggasadjin lea dáhttu ovddidit oktasaš áddejumi 	daid riidduide 	mat leat regiovnnas ja ásahit oktavuođa ja dialoga iešguđet beroštumiid gaskka .
Vaikke leat leamaš máŋggalágan čoavddavuogit 	daid riidduide 	mat leat leamaš , de leat eanaš riiddut čovdojuvvon go leat soahpan dáhtolaš šiehtadusaid .
Soria Moria-julggaštus cealká ahte min nationála guolleresurssat galget boahtit eanemusat ávkin 	daid riddoservodagaide 	mat eai birge guolástusa haga .
álgoál ­bmotvuoigatvuođaid sihkkarastin mii váikkuha árbevirolaš máhtolašvuođaid ja luondduriggodagaid suodjaleapmái váikkuha positiivvalaččat 	daid dálkkádathástalusaide 	mat leat ovddabealde .
Sámedikkis galgá leat ráđđeaddi doaibma fylkkasuohkaniid ektui go guoská 	daid prošeaktaohcamiidda 	maid sámi mearridanjoavku meannuda .
Sámediggi lea maiddái bidjan muhtun mearkkašumiid 	daid eavttuide 	ja vuordámušaide maid Sámediggi bijai mearrádusas 2005:s go doarjjui ođastuvvon finnmárkkuláhkaevttohusa , ja man muddui dát leat čuovvoluvvon Norgga eiseválddiid beales dán rádjai .
§ 4-1 vuođul galgá buot plánaevttohusain lága vuođul almmolaš geahčadeami oktavuođas leat plánačilgehus mii válddahallá plána ulbmila , váldosisdoalu ja váikkuhusaid , ja vel plána gaskavuođa 	daid rámmaide 	ja láiddanjuolggadusaide mat gusket guvlui .
Omd. buorit stipeandaortnegat , doarvái studeantaásodagat ja mánáidgárdesajit ja buorebut dili láhččen , 	daid studeanttaide 	, geain leat sierra dárbbut , veahkehivčče dakkár joavkkuid searvat alit ohppui , main dál leat uhccán ovddasteaddjit doppe .
Sámediggi deattuha garrasit ahte lassin 	daid joavkkuide 	mat namuhuvvojit stuorradiggedieđáhusas , lea stuorra dárbu čielggadit dáruiduhttinpolitihka váikkuhusaid sámiide ja kvenaide iešguđet servodatsurggiin .
Vurdojuvvo ahte lávdegotti guorahallan lea gárvvis 01.04.07 , ja lea ovttas guorahallama gulaskuddancealkámušaiguin vuođđun 	daid rievdadusevttohusaide 	mat dahkkojuvvojit sámediggeválgga válgamearrádusain .
Sámi vuoigatvuođaáššiid 	daid guovlluide 	mat leat olggobealde Finnmárkku lea Sámi vuoigatvuođalávdegoddi II čielggadan go bijai ovdan rávvagiidis 2007:s.
Sámediggi lea čállán raportta duodjeealáhusa ekonomalaš dili birra , mii ee. galgá leat guorahallanvuođđun 	daid doaimmaide 	mat šaddet ealáhusšiehtadusa bokte .
Sierra doarjja galgá geavahuvvot 	daid liigegoluide 	mat mánáidgárddiin leat sámi giela ja kultuvrra gaskkusteames .
Departemeantta oainnu mielde lea boazodoallu nuorttamus Finnmárkkus dakkár mii lunddolaččat gullá 	daid sierralobiide 	mat leat jurddašuvvon dán oktavuođas , go doppe lea ovddiduvvon eahpádus dan hárrái devdojuvvojit go 1978-lága 3. § vuosttaš lađđasa eavttut .
Márkománák sámi mánáidgárdi lea mánáidgárdi 	daid mánáide 	guđet orrot Evenášši , Skánit ja Dielddanuori gielddain , ja dan jođiha Várdobáiki .
Garraseamos geatnegasvuođat leat 	daid doaimmaide 	maidda sámi giellalága njuolggadusat gusket , gč. kap. 19.4.
Garraseamos geatnegasvuođat leat 	daid doaimmaide 	maidda sámi giellalága njuolggadusat gusket , gč. kap. 19.4.
Daid gielddain main leat hárvenaš prošeavttat galgá IN garrasit ražastit , iige dát galgga čuohcat 	daid kvalitehtagáibádusaide 	mat gustojit jus galggaš bohtosiid olahit .
Dábálaš ruhta geavahuvvo 	daid prošeavttaide 	mat ruhtaduvvojit loanaiguin .
Garraseamos geatnegasvuođat leat 	daid doaimmaide 	maidda sámi giellalága njuolggadusat gusket , gč. kap. 19.4.
§§ 11-10 ja 11-11 mat dadjet guđe mearrádusat sáhttet addojuvvot 	daid areálaáigumušaide 	, mat leat almmuhuvvon §:s 11-7 dáid ollistan dihtii .
Dát guoská maiddái 	daid festiválaide 	, main oassi lea sámi dahje eamiálbmotkultuvra .
Vuođđun ferte leat dat prinsihppa ahte doaibmabijut mánáid ja nuoraid várás galget heivehuvvot sámi servodahkii nugo dat lea dál ja 	daid dárbbuide 	mat doppe leat .
Deaŧalaš lea ahte 	daid šiehtadallamiidda 	sihkkarastojuvvo ovddastus goappašiin riikkain sihke Sámedikkiid ja boazodoalu beales .
Dát guoská Norgga riddodorski sállašiidda ja hálddašeapmái , riddo- ja vuotnabivddu rekruterenbivdoeriide , feastonuohttefatnasiid , autoliinna ja snoranuohttefatnasiid ráddjemii siskkabealde 12 neutalaš miilla davábealde 62 °N govdodatgráda ja dasto bivdoeari oanedeapmái dorske- , dikso- ja sáidebivddus , 	daid fatnasiidda 	, main leat vuoigatvuođat bivdit sallihiid ja sávššaid .
Erenoamážit čuozai dát 	daid guolásteaddjiide 	geat bivde smávva fatnasiiguin sámi riddo- ja vuotnaguovlluin .
Dát vuoigatvuohta ja gáibádus guoská 	daid sápmelaččaidege 	guđet ásset gávpogiin .
Ráđđehus lea nannen dialoga ja ovttasbarggu Sámedikkiin dan láhkai ahte Sámediggi lea ožžon njuolga nammadanválddi regionála boraspirelávdegottiide 	daid guovlluide 	gos leat sámi beroštumit .
Sámedikkis galgá leat ráđđeaddi doaibma fylkkasuohkaniid ektui go guoská 	daid prošeaktaohcamiidda 	maid sámi mearridanjoavku meannuda .
Lassáneapmi boahtte jahkái lea lassin 	daid lassánemiide 	maid suohkanat juo leat ožžon dán jahkái .
Fága- ja diibmojuohkin 	daid oahppiide 	geain lea sámegieloahpahus lakto Máhttoloktema dábálaš oahppoplánii , álkidan dihtii skuvlaoamasteaddjiide olggobealde hálddašanguovlluid láhčit dili oahppiide geain lea vuoigatvuohta sámegieloahpahussii .
Sierranas gáiddusoahpahusa prošeavttaid vuođul sámegielas lea Oahpahusdirektoráhta ožžon dahkamuššan ráhkadit ortnegiid mo bissovaččat jođihit gáiddusoahpahusa 	daid oahppiide 	geain lea sámegieloahpahussii vuoigatvuohta .
Departemeantta oainnu mielde lea boazodoallu nuorttamus Finnmárkkus dakkár mii lunddolaččat gullá 	daid sierralobiide 	mat leat jurddašuvvon dán oktavuođas , go doppe lea ovddiduvvon eahpádus dan hárrái devdojuvvojit go 1978-lága 3. § vuosttaš lađđasa eavttut .
Dát sáhtášii bidjat vuođu buori ealáhusovdánahttimii 	daid guovlluide 	gos leat sámi beroštumit .
Dát vástida 	daid nuppástusaide 	mat leat jo čađahuvvon gustojeaddji báktedoai ­bmaláhkii Finnmárkui .
Soria Moria-julggaštus cealká ahte min nationála guolleresurssat galget boahtit eanemusat ávkin 	daid riddoservodagaide 	mat eai birge guolástusa haga .
Luonddušláddjivuođaláhka gullá čielgasit 	daid áššiide 	mas galget čađahuvvot ráđđádallamat .
Sámediggi háliidii vuoruhit stuorát mielkeeriid 	daid doaluide 	sámi guovlluin mat háliidedje viiddidit doaibmavistti ja main earit leat unnit go 100 tonna .
Deattuhuvvui ahte lea nana dárbu ahte álgoálbmogat servet 	daid šiehtadallamiidda 	birasgeatnegasvuođaid birra
Sámediggi lea maiddái bidjan muhtun mearkkašumiid 	daid eavttuide 	ja vuordámušaide maid Sámediggi bijai mearrádusas 2005:s go doarjjui ođastuvvon finnmárkkuláhkaevttohusa , ja man muddui dát leat čuovvoluvvon Norgga eiseválddiid beales dán rádjai .
– Go oažžut eanet máhtu de mii buorebut sáhttit fállat rievttes veahki 	daid veteránaide 	geat dan dárbbašit , dadjá suodjalusministtar Grete Faremo .
– Go oažžut eanet máhtu de mii buorebut sáhttit fállat rievttes veahki 	daid veteránaide 	geat dan dárbbašit , dadjá suodjalusministtar Grete Faremo .
- Mun háliidan stivret stuorra oasi stáhta ruđain 	daid fylkkaide 	ja gielddaide , mat čájehit ahte sii ieža maid áŋgiruššet .
Galgá vuhtiiváldit máŋga váldoulbmila : galgá leat buorre bearráigeahčču masa stáhta ruđat dađistaga golahuvvojit , galgá leat nanu politihkalaš stivren mii guoská 	daid bargguide 	maid stáhta doaimmaha ja dat ruđat maid stáhtahálddahus hálddaša galget bures geavahuvvot ávkin .
Lassin 	daid rievdadusaide 	maid Stuoradiggi dahká , de lea maiddái ráđđehusas fápmudus dahkat smávit rievdadusaid bušehttii .
Lassáneapmi boahtte jahkái lea lassin 	daid lassánemiide 	maid suohkanat juo leat ožžon dán jahkái .
– Go oažžut eanet máhtu de mii buorebut sáhttit fállat rievttes veahki 	daid veteránaide 	geat dan dárbbašit , dadjá suodjalusministtar Grete Faremo .
Čovdosiin láhčet dilálašvuođaid dasa , ahte vuoruhit kapitála 	daid háhkamiidda 	, mat eanemusat dárbbašuvvojit eanandoalus .
– Go oažžut eanet máhtu de mii buorebut sáhttit fállat rievttes veahki 	daid veteránaide 	geat dan dárbbašit , dadjá suodjalusministtar Grete Faremo .
Vástádus : Ásahuvvo sierra orgána , Finnmárkkuopmodat , mii oažžu oamastanvuoigatvuođa 	daid eatnamiidda 	Finnmárkkus maid Statskog lea hálddahan ( § 49 ) .
Huksendieđáhusas “ Buorit viesut buorre servodahkii ” biddjojuvvo ráđđehusa bealis fuomášupmi vuosttažettiin 	daid guovlluide 	gos rievdadusat dahje ođđa , áigeguovdilis huksenpolitihkka lea čađahuvvon .
Juohkehaččas lea vuoigatvuohta geahčadit dokumeanttaid almmolašvuođalága ja birasdiehtojuohkinlága vuođul ja lea guoskevaš eiseválddi luhtte vuoigatvuohta beassat oahpásmuvvat plánaid molssaeavttot evttohusaide dán lága vuođul , dás maiddái 	daid dokumeanttaide 	mat leat adnojuvvon vuođđun plánaevttohusaide oktan daid spiehkastagaiguin mat čuvvot almmolašvuođalága §:s 13 dahje §:in 20 rájes 26 rádjai .
Buot almmolaš orgánain lea vuoigatvuohta ja geatnegasvuohta searvat plánemii go dat guoská daid áššesuorgái dahje 	daid plánaide 	ja mearrádusaide , ja dat galget addit pláneneiseválddiide dieđuid main sáhttá leat mearkkašupmi plánemii .
Buot plánaevttohusain lága vuođul galgá almmolaš geahčadeami oktavuođas leat plánačilgehus mii válddahallá plána ulbmila , váldosisdoalu ja váikkuhusaid , ja vel plána gaskavuođa 	daid rámmaide 	ja láiddanjuolggadusaide mat gusket guvlui .
Máŋggaid jagi doaimmaid vuođul lea Nordlándda fylkkamánni háhkan ávkkálaš vásáhusaid bagadalliin 	daid suohkaniidda 	gos leat sámegielat geavaheaddjit .
Meroštallan eaktuda earret eará ahte bálkalassáneapmi 	daid joavkkuide 	mat ožžot bálkkáset vuođđuduvvon báikkálaš šiehtadallamiidda , šaddet sullii seamma go loahpahuvvon loahpparehkegiid bohtosiidda .
Dan bokte ovddidit fierpmádaga 	daid dutkiide 	, geat servet prográmmii , ja norgga ja olgoriikka dutkanbirrasiid gaskii .
– Go oažžut eanet máhtu de mii buorebut sáhttit fállat rievttes veahki 	daid veteránaide 	geat dan dárbbašit , dadjá suodjalusministtar Grete Faremo .
– Go oažžut eanet máhtu de mii buorebut sáhttit fállat rievttes veahki 	daid veteránaide 	geat dan dárbbašit , dadjá suodjalusministtar Grete Faremo .
– Go oažžut eanet máhtu de mii buorebut sáhttit fállat rievttes veahki 	daid veteránaide 	geat dan dárbbašit , dadjá suodjalusministtar Grete Faremo .
Dat veajášedje mielddisbuktit , ahte bálkkát ja ásodat- ja opmodathattit badjánišgohtet ain garraseappot ja dagahivčče dili ain váddásabbon 	daid surggiide 	, main lea garra gilvu .
Departemeanta evttoha ahte “ Arktalaš universitehta ” maid galgá gullat 	daid ásahusaide 	ja organisašuvnnaide mat bovdejuvvojit evttohit kandidáhtaid guovddáža stivrii , vrd. § 4 , 2. lađđasa .
Go váldit vuhtii , ahte álbmoga gaskamearálaš ahki badjána , de ii leat OECD-riikkain ráđđi 	daid goluide 	, mat das čuvvot ”
Berre biddjot earenoamáš deaddu 	daid evttohusaide 	mat bohtet ” Ovttasbargu gaskal sámi allaoahpu ja dutkama ” čielggadeamis .
- Midjiide lea deaŧalaš bidjat fuomášumi 	daid hástalusaide 	mat sámi álbmogis leat , muhto seamma deaŧalaš lea Sámediggái bidjat fuomášumi eará álgoálbmogiidda eará riikkain , geain ii leat nu buorre dilli go mis dáppe Norggas , dadjá Sámedikki presideanta Egil Olli .
Direktoráhttanamahus heive buorebut 	daid doaimmaide 	.
– Go oažžut eanet máhtu de mii buorebut sáhttit fállat rievttes veahki 	daid veteránaide 	geat dan dárbbašit , dadjá suodjalusministtar Grete Faremo .
– Go oažžut eanet máhtu de mii buorebut sáhttit fállat rievttes veahki 	daid veteránaide 	geat dan dárbbašit , dadjá suodjalusministtar Grete Faremo .
- Guhkit áiggi vuollái ii leat dohkálaš juogadit ruđaid dušše 	daid organisašuvnnaide 	mat badjel logi jagi dás ovdal dinejedje spealloautomáhtaiguin .
Lassin 	daid juolludemiide 	mat evttohuvvojit stáhtabušeahtas , de lea geavahuvvon vuođđun ahte bummaruhtasearvvit juolludit sullii 5,7 milliárda ruvnno investerendoaimmaide , 3,5 milliárda ruvnno geainnuid huksemii ja 2,2 milliárda ruvnno kollektiivajohtolaga siskkáldas struktuvrra investerendoaimmaide .
Fálaimet geavatlaš seminára 	daid mánáidgárdebargiide 	geat barget gielladoaimmaiguin .
Govvideaddji : Stian Saur dit máhtu reálafágain , háhkat oahppiid dáidda fágaide ja dahkat 	daid oahppiide 	eambbo geasuheaddjin ja beroštahttin .
Fylkkaplána ulbmilat ja ulbmilsuorggit bohtet maiddái čuvvolit áššáigullevaš oasseplánaid , doaibmaplánaid ja fylkkasuohkana ekonomiijaplánaid ja budjeahtaid , lassin 	daid reaidduide 	mat leat váldoruhtadangáldduin Romssa Guvllulaš ovddidanprográmma áigodaga 2008-2009 .
2 ) Ovddidit davvinorgga oahpahusfálaldaga oljofitnodahkii doppe gos oljoindustriija čoagganit ja geatnegahttit searvat 	daid ovddidemiide 	ja atnit dáid fálaldagaid iežas oahpahusdárbbuide .
1 ) Árvvoštallat bijuid lasihit márkanmáhttu 	daid bálvalusealáhusaide 	.
Sámediggeráđđi lea juogadan sámi váldoorganisašuvnnaid doarjaga 	daid organisašuvnnaide 	mat 1998:s ge ožžo doarjaga .
Dasto lea Sámediggái hástalussan koordineret iežas plánabarggu ja oažžut plánaidis doaibmat vai dávistivčče 	daid váikkuhangaskaomiide 	ja doarjjaortnegiidda maid Sámediggi áiggis áigái hálddaša .
Dasto lea Sámediggái hástalussan koordineret iežas plánabarggu ja oažžut plánaidis doaibmat vai dávistivčče 	daid váikkuhangaskaomiide 	ja doarjjaortnegiidda maid Sámediggi áiggis áigái hálddaša .
Sámediggi oaidná dárbun ahte Ráđđehusa prinsihppadieđáhus , lassin maŋosgeahččama perspektiivii ja dálá dili čilgemii , eambbo buktá oaiviliddis 	daid eavttuhusaide 	ja čuolmmaide maid Sámediggi ovddida sámi servodaga boahtteáiggi hástalusaid oktavuođas , gč. čuoggá 2.2 vuolábealde .
Sámediggi lea ovdal čujuhan gokko Norgga stáhta ii dávis 	daid mearrádusaide 	ja áigumušaide mat leat vuođđun konvenšuvdnii .
Dál bargojuvvo sámepolitihkalaš perspektiivva ovttastahttimiin 	daid surggiide 	maidda gielddain ja fylkagielddain lea ovddasvástádus .
Sámediggi hálidivččii bidjat veaháš stuorát deattu 	daid hástalusaide 	mat ealáhusas lea muđui riikkas .
Dán lea Sámediggi meannudan áššis 24/98/24 ja lea gearggus váldit ovddasvástádusa nuppástuhttinbarggu joatkimis , jos rámmaeavttut dávistit 	daid doaimmaide 	maid ferte čoavdit .
Ráđđehusa sámi doaibmabijuid koordinerema barggu čuovvuleapmin stáhtabušeahtas , leat lassin 	daid doaibmabijuide 	mat leat Sámedikki iežas bušeahtas guorahallan maiddái doaibmabijuid maid Sámedikkit ii leat vuos hálddašit .
Dákkár báikkálaš guovddážiid galggašii ásahit 	daid guovlluide 	gos giella ii lea nanus .
Sámediggi oaidná dárbun ahte Ráđđehusa prinsihppadieđáhus , lassin maŋosgeahččama perspektiivii ja dálá dili čilgemii , eambbo buktá oaiviliddis 	daid eavttuhusaide 	ja čuolmmaide maid Sámediggi ovddida sámi servodaga boahtteáiggi hástalusaid oktavuođas , gč. čuoggá 2.2 vuolábealde .
Sámediggi lea ovdal čujuhan gokko Norgga stáhta ii dávis 	daid mearrádusaide 	ja áigumušaide mat leat vuođđun konvenšuvdnii .
Dál bargojuvvo sámepolitihkalaš perspektiivva ovttastahttimiin 	daid surggiide 	maidda gielddain ja fylkagielddain lea ovddasvástádus .
Sámediggi hálidivččii bidjat veaháš stuorát deattu 	daid hástalusaide 	mat ealáhusas lea muđui riikkas .
Dán lea Sámediggi meannudan áššis 24/98/24 ja lea gearggus váldit ovddasvástádusa nuppástuhttinbarggu joatkimis , jos rámmaeavttut dávistit 	daid doaimmaide 	maid ferte čoavdit .
Ráđđehusa sámi doaibmabijuid koordinerema barggu čuovvuleapmin stáhtabušeahtas , leat lassin 	daid doaibmabijuide 	mat leat Sámedikki iežas bušeahtas guorahallan maiddái doaibmabijuid maid Sámedikkit ii leat vuos hálddašit .
Dákkár báikkálaš guovddážiid galggašii ásahit 	daid guovlluide 	gos giella ii lea nanus .
Doaimmat berrejit biddjot 	daid báikkiide 	guovllus mat lunddolaččat heivejit doaimmaide .
Dása gullá maid dat maid SVL dás celkkii árat , ahte fertet searvat 	daid oktavuođaide 	gos duddjot áddejumi ja dieđu sámegiela dárbbuid birra davviriikkalaš ja riikkaidgaskasaš dásis .
Dát dávista 	daid dieđuide 	maid mii leat viežžan Norkring:s , mii eaiggáduššá ja doaimmaha sáddehatneahta Norggas .
Sámediggi oaivvilda ahte eanahálddašanortnegat 	daid guovlluide 	mat gullet dasa maid ILO-konvenšuvdna gohčoda « árbevirolaš guovlun » ( 14. artihkkal vuosttas čuokkis ) ferte leat nu ahte hálddašanovddasvástádus biddjojuvvo sápmelaččaide , ovddastuvvon Sámedikki bokte .
Sámediggi oaivvilda ahte eanahálddašanortnegat 	daid guovlluide 	mat gullet dasa maid ILO-konvenšuvdna gohčoda « árbevirolaš guovlun » ( 14. artihkkal vuosttas čuokkis ) ferte leat nu ahte hálddašanovddasvástádus biddjojuvvo sápmelaččaide , ovddastuvvon Sámedikki bokte .
Sámi oahppoplána álggahettiin lasihii departemeanta ruhtajuolludeami 	daid gielddaide 	mat oahpahit dán oahppoplána mielde , ja gielddat leat dađi mielde go departemeanta lea ádden , leamaš oalle duhtavaèèat dasa .
Dákkáraš oktavuođain áigu Sámediggi maŋit áiggis dárkileabbot presiseret fápmuibidjanáigemeari 	daid doarjjaortnegiidda 	mat galget gustot livnnet- dahje ohcanjahkái .
NSR lea ožžon diehtit ahte dát ruđat eai leat doarvái 	daid dárbbuide 	mat leat sámegiela ektui reaidogiellan .
Hoahpuhit barggu mii guoská Sámedikki vuollásaš ráđiid organiseremii , ja 	daid bargguide 	ja doaimmaide Sámedikki doarjjaortnegiid struktuvrrain fárrolaga .
Hoahpuhit barggu mii guoská Sámedikki vuollásaš ráđiid organiseremii , ja 	daid bargguide 	ja doaimmaide Sámedikki doarjjaortnegiid struktuvrrain fárrolaga .
Sámediggi atná eanemus riektan buktit mearkkašumiid 	daid áššiide 	mat gusket eanemusat sámi álbmogii .
Sámediggi atná eanemus riektan buktit mearkkašumiid 	daid áššiide 	mat gusket eanemusat sámi álbmogii .
Sámediggi lea ollu jagiid váillahan vástádusa guovddáš eiseválddiid beales 	daid gažaldagaide 	maid diggi ovddida .
Danne illudahttá go Ráđđehusa áigumuššan Stuorradiggedieđáhusas nr 48 ( 1998-99 ) Sámedikki 1998 doaimma birra , lea leamaš buktit signálaid 	daid áššiide 	maid Sámediggi lea válddahallan jahkedieđáhusastis .
Sámediggi lea ollu jagiid váillahan vástádusa guovddáš eiseválddiid beales 	daid gažaldagaide 	maid diggi ovddida .
Danne illudahttá go Ráđđehusa áigumuššan Stuorradiggedieđáhusas nr 48 ( 1998-99 ) Sámedikki 1998 doaimma birra , lea leamaš buktit signálaid 	daid áššiide 	maid Sámediggi lea válddahallan jahkedieđáhusastis .
Sámediggi lea maiddái ovdal dovddahan ahte livčče sávahahtti guorahallat movt dát váikkuha muđui ovddidan- ja investerendoaibmabijuide ja 	daid dárbbuide 	mat gávdnojit dákko boazodoalus .
Dalle eai čuozaše diggeáššit 	daid ruđaide 	mat leat eará doaibmabijuid ja ulbmiliid várás .
Sámediggi lea maiddái ovdal dovddahan ahte livčče sávahahtti guorahallat movt dát váikkuha muđui ovddidan- ja investerendoaibmabijuide ja 	daid dárbbuide 	mat gávdnojit dákko boazodoalus .
Dalle eai čuozaše diggeáššit 	daid ruđaide 	mat leat eará doaibmabijuid ja ulbmiliid várás .
Ráđđelahttu Berit Ranveig Nilssen ovddidii Sámedikki gáibádusa gonagasreappá bivddu ja hálddašeami ektui , mat leat čuovvuvaččat : 1 ) Várret dárbbašlaš ruđaid 	daid vahágiidda 	maid gonagasreabbá dagaha dorskebivddus , 2 ) gonagasreappá bivdoearit galget stuoriduvvot ja buot bivdit áigeguovdilis guovllus fertejit searvat geahččalanbivdui , 3 ) Guolástusdirektoráhta ferte álggahit merddiid ovddideami mat doibmet dorskebivddus ja 4 ) hálddašanprošeakta mii galgá álggahuvvot Guolástusdepartemeantta ja Sámedikki gaskka guoská maiddái dasa ahte báikkálaččat beassat searvat reabbáresurssa hálddašeapmái .
Seammá guoská maiddái 	daid ruđaide 	mat addojuvvojit prošeavttaide ja eará doaibmabijuide .
doarjut sámi kulturmuitodoaibmabijuid nu ahte addojuvvo doarjja 	daid áŋgiruššansurggiide 	mat leat 1998-2001 Sámi kulturmuitoplánas .
Sámediggi čujuha Gieldadepartemeantta árvvoštallandoarjagii ( kap 571 poasta 64 ) 	daid gielddaide 	main leat stuorra golut vuođđoskuvllaid guovttegielalašvuođa ( sámi // dáru ) geažil Finnmárkkus .
Seammá guoská maiddái 	daid ruđaide 	mat addojuvvojit prošeavttaide ja eará doaibmabijuide .
Sámediggi čujuha Gieldadepartemeantta árvvoštallandoarjagii ( kap. 571 poasta 64 ) 	daid gielddaide 	main leat stuorra golut vuođđoskuvllaid guovttegielalašvuođa ( sámi // dáru ) geažil Finnmarkkus .
doarjut sámi kulturmuitodoaibmabijuid nu ahte addojuvvo doarjja 	daid áŋgiruššansurggiide 	mat leat 1998-2001 Sámi kulturmuitoplánas .
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea vuođđun 	daid áššiide 	main sámedikkiid mielas galggašii leat oktasaš vuolggasadji .
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea vuođđun 	daid áššiide 	main sámedikkiid mielas galggašii leat oktasaš vuolggasadji .
Sámedikki doarjjastivra lea Sámedikki hálddašanorgána 	daid foanddaide 	ja doarjjaruđaide maid Sámediggi dáhttu doarjjastivrra juogadit .
Sámedikki doarjjastivra lea Sámedikki hálddašanorgána 	daid foanddaide 	ja doarjjaruđaide maid Sámediggi dáhttu doarjjastivrra juogadit .
Visot meahcceávkkástallan lea vuođđuduvvon 	daid riggodagaide 	mat leat olámuttus ávkkástallamii .
Meahcástanealáhusaid várás gealboguovddáš ferte fas dieđus giddet fuomášumi 	daid doaimmaide 	mat dárbbašuvvojit go galgá ásahit ceavzilis ealáhusa meahcceriggodagain .
PA galgá leat prošeaktaeaiggáda ovddasteaddji ja sus galgá leat bajit ovddasvástádus ahte prošeakta ovdána ja 	daid doaimmaide 	mat leat plánejuvvon .
Máŋggas leat čujuhan 	daid nuppástusaide 	mat meahci ávkkástallamis leat ( Sandberg m.fl. .
4 MEAHCÁSTANEALÁHUSAIDE RIGGODAGAT JA VEJOLAŠVUOĐAT Visot meahcceávkkástallan lea vuođđuduvvon 	daid riggodagaide 	mat leat olámuttus ávkkástallamii .
eará studeanttaide lágidit boahttevuođa ektui ja ollislaš lahkoneami 	daid vejolašvuođaide 	, hástalusaide ja riidduide mat šaddet go meahci geavahišgoahtá gávppálaččabut .
Mii leat datte válljen guovdilastit meahccealáhusaid várás guovddáža ja giddet fuomášumi 	daid doaimmaide 	mat dárbbašuvvojit ásahit ceavzilis ealáhusa meahcceriggodagain .
Guovddáža doaibman šaddá vuosttažettiin čohkket máhtu , dan sotket ja gaskkustit 	daid meahcásteaddjiide 	buoremus lági mielde .
Dát guoská maiddái 	daid ruđaide 	mat juolluduvvojit sámegiela váste olggobealde hálddašanguovllu .
Lávdegotti eanetlohku čujuha 	daid rievdadusaide 	maid Stuorradiggi lea mearridan Sámelágas go guoská sámegiela ovddidanovddasvástádussii , mas oidno ahte Ráđđehusas dat ain lea bajimuš ovddasvástádus sámegiela ovddideames .
Sámediggi addá váldooasi museaid doaibmadoarjagis , ja 	daid kulturásahusaide 	main lea museadoaibma , galggašii Sámediggi nammadit stivralahtuid .
Lávdegoddi čujuha 	daid statistihkaide 	mat leat ovddiduvvon dieđáhusas ja oaivvilda dát livčče galgan buorebut čilgejuvvot go dain ii boađe ovdan mii lea vuođđun statistihkaid loguide .
Ráđđádallangeatnegasvuohta ii vuolggasajis guoskka 	daid áššiide 	mat oppalaččat jáhkkimis váikkuhit olles servodaga .
Joavku galgá geahčadit maiddái ahte dávistit go ulbmilat 	daid resurssaide 	mat leat addojuvvon Duodjeinstituhta geavahussii .
Dát guoská 	daid duojáriidda 	geat barget lotnolagaid boazodoaluin ja meahcástemiin .
Vuogádat váldojuvvui geavahussii 	daid doarjjaortnegiidda 	main ohcanáigemearrin lei guovvamánu 1. b. 2009 .
Njukča- ja cuoŋománus 2009:s váldojuvvui vuogádat atnui maiddái 	daid doarjjaortnegiidda 	main ohcanáigemearrin lei njukčamánu 1. b. 2009:s ja cuoŋománu 1. b. 2009:s .
Buvttadandoarjaga rehkenastin čuohcá ain hui eahpevuoiggalaččat 	daid boazoeaiggádiidda 	geat jahkásaččat masset ollu bohccuid dan geažil go dat vuddjojit ruovdemáđijaid // geainnuid alde , luondduvahágiid geažil , ollu boraspiriid geažil ja eará sivaid geažil .
Buvttadandoarjaga rehkenastin čuohcá ain hui eahpevuoiggalaččat 	daid boazoeaiggádiidda 	geat jahkásaččat masset ollu bohccuid dan geažil go dat vuddjojit ruovdemáđijaid // geainnuid alde , luondduvahágiid geažil , ollu boraspiriid geažil ja eará sivaid geažil .
Lea áibbas mearrideaddji deaŧalaš ahte addošii doarvái buorre ekonomiija sihkkarastit ahte sámi giella , kultuvra ja árbevierut gozihuvvojit ja ovddiduvvojit sin organisašuvnnas boahtteáiggis 	daid rávvagiidda 	dávistettiin mat bohtet ovdan Sámi girkoeallima strategiijaplána evttohusas .
Lea áibbas mearrideaddji deaŧalaš ahte addošii doarvái buorre ekonomiija sihkkarastit ahte sámi giella , kultuvra ja árbevierut gozihuvvojit ja ovddiduvvojit sin organisašuvnnas boahtteáiggis 	daid rávvagiidda 	dávistettiin mat bohtet ovdan Sámi girkoeallima strategiijaplána evttohusas .
Nannejuvvo earret eará ahte álgoálbmogiin sáhttá leat eaiggáduššanriekti 	daid genaresurssaide 	mat leat sin guovlluin ja ahte earáide ii sáhte addit rievtti árbedieđuide almmá ahte dat álgoálbmot mas lea dat máhtolašvuohta lea ovdagihtii miehtan dasa .
Dát eaktuda ahte váldevejolašvuohta dihto muddui dávistivččii 	daid vuordámušaide 	mat jienasteddjiin leat Sámediggái .
Kultursuorggi ektui dagaha dát dan ahte Sámedikkis lea hui unnán váikkuhanfápmu 	daid rámmaeavttuide 	ja ovddidanvejolašvuođaide mat addojuvvojit sámi ásahusaide .
Dát eaktuda ahte váldevejolašvuohta dihto muddui dávistivččii 	daid vuordámušaide 	mat jienasteddjiin leat Sámediggái .
Kultursuorggi ektui dagaha dát dan ahte Sámedikkis lea hui unnán váikkuhanfápmu 	daid rámmaeavttuide 	ja ovddidanvejolašvuođaide mat addojuvvojit sámi ásahusaide .
Sámedikki bušeahtta vuođđuduvvo 	daid juolludusaide 	maid Ráđđehus addá stáhtabušeahtas ja bidjá čanastagaid Sámedikki doibmii bušeahttajagis .
Buot ohcanvuđot doarjagiidda , earret 	daid váikkuhangaskaomiide 	maid dievasčoahkkinjođihangoddi hálddaša , gusket Sámedikki bajimus njuolggadusat ohcanvuđot doarjagiid várás ja dasto dat juolluduseavttut bušeahtas mat bohtet ovdan ovttaskas ortnega vuolde .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus Doarjjaoažžu galgá addit mánusa elektrovnnalaš divvunprográmma ovddideapmái Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain Oahpponeavvu galgá merkejuvvot gustovaš standárddaid mielde ja dan galgá sáhttit čatnat oahpponeavvodiehtovuđđui GREP , Máhttolokten sámegiella .
Oppalaš gollun lohkkojuvvojit eará golut mat lágádusas leat oahpponeavvu ovddideapmái lassin 	daid goluide 	mat bohtet ovdan čuoggás b ) .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas · Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus · Doarjjaoažžu galgá addit mánusa elektrovnnalaš divvunprográmma ovddideapmái · Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas · Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus · Doarjjaoažžu galgá addit mánusa elektrovnnalaš divvunprográmma ovddideapmái · Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain · Doarjjaoažžu galgá almmuhit ahte Sámediggi lea addán doarjaga oahpponeavvu ráhkadeapmái ja almmuheapmái Meroštallannjuolggadusat : Oktasaš prentejuvvon ja digitála oahpponeavvuide :
Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja : · 30 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	, mat ollašuhttet juolludaneavttuid .
Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja : · 50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid
Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja : · 50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid b .
Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja · 50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid .
Bušeahttadárbbut galget dávistit doaibmaplánii · Organisašuvnnat mat ožžot doaibmadoarjaga eará poasttaid bokte Sámedikki bušeahtas , eai leat doarjjavuoigadahttojuvvon dán ortnega bokte Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja : · 50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid b .
Bušeahttadárbbut galget dávistit doaibmaplánii · Organisašuvnnat mat ožžot doaibmadoarjaga eará poasttaid bokte Sámedikki bušeahtas , eai leat doarjjavuoigadahttojuvvon dán ortnega bokte · Organisašuvnnain mat ožžot doaibmadoarjaga Sámedikki bušeahta bokte galgá leat unnimusat 4060 % sohkabealovddastus stivrras Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja : · 50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid .
Sámediggi ferte vuosttažettiin vuoruhit dán lassáneami iežas hálddahusa bálká- ja haddegoarkŋumii ja 	daid ásahusaide 	mat ožžot njuolgga doarjaga Sámedikki bušeahtas .
Sámedikki bušeahtta vuođđuduvvo 	daid juolludusaide 	maid Ráđđehus addá stáhtabušeahtas ja bidjá čanastagaid Sámedikki doibmii bušeahttajagis .
Buot ohcanvuđot doarjagiidda , earret 	daid váikkuhangaskaomiide 	maid dievasčoahkkinjođihangoddi hálddaša , gusket Sámedikki bajimus njuolggadusat ohcanvuđot doarjagiid várás ja dasto dat juolluduseavttut bušeahtas mat bohtet ovdan ovttaskas ortnega vuolde .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas · Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus · Doarjjaoažžu galgá addit mánusa elektrovnnalaš divvunprográmma ovddideapmái · Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain · Oahpponeavvu galgá merkejuvvot gustovaš standárddaid mielde ja dan galgá sáhttit čatnat oahpponeavvodiehtovuđđui GREP , Máhttolokten sámegiella · Doarjjaoažžu galgá almmuhit ahte Sámediggi lea addán doarjaga oahpponeavvu ráhkadeapmái ja almmuheapmái Meroštallannjuolggadusat : Oktasaš prentejuvvon ja digitála oahpponeavvuide : · a ) Mánusa ovddideapmi · Girječálliid ja jorgaleddjiid friijaoastin gitta jagi rádjai , šiehtadusa mielde guoskevaš bargoaddiin , dahje girječállibálkkáš mánusa oastima oktavuođas 2 500 ru siiddu nammii ođđa teavsttas , bálkkáš gustovaš oahpponeavvuid jorgaleamis , heiveheamis , ođasmahttimis ja áigeguovdilastimis lea 1 500 ru siiddu nammii mas leat 2000 guoskkahaga .
Oppalaš gollun lohkkojuvvojit eará golut mat lágádusas leat oahpponeavvu ovddideapmái lassin 	daid goluide 	mat bohtet ovdan čuoggás b ) .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas · Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus · Doarjjaoažžu galgá addit mánusa elektrovnnalaš divvunprográmma ovddideapmái · Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain · Oahpponeavvu galgá merkejuvvot gustovaš standárddaid mielde ja dan galgá sáhttit čatnat oahpponeavvodiehtovuđđui GREP , Máhttolokten sámegiella · Doarjjaoažžu galgá almmuhit ahte Sámediggi lea addán doarjaga oahpponeavvu ráhkadeapmái ja almmuheapmái Meroštallannjuolggadusat : Oktasaš prentejuvvon ja digitála oahpponeavvuide : a ) Mánusa ovddideapmi · Girječálliid ja jorgaleddjiid friijaoastin gitta ovtta jahkái , šiehtadusa mielde guoskevaš bargoaddiin , dahje girječállibálkkáš mánusa oastima oktavuođas 2 500 ru siiddu nammii ođđa teavsttas , dáláš oahpponeavvuid bálkkáš jorgaleapmái , heiveheapmái , ođasmahttimii ja áigeguovdilastimii lea 1 500 ru siiddu nammii 2000 guoskkahagain .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas · Deaddiluvvon ja digitála oahpponeavvut galget leat fidnemis márkanis unnimusat 5 jagi .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas · Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus · Doarjjaoažžu galgá addit mánusa elektrovnnalaš divvunprográmma ovddideapmái · Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain · Doarjjaoažžu galgá almmuhit ahte Sámediggi lea addán doarjaga oahpponeavvu ráhkadeapmái ja almmuheapmái
30 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	, mat ollašuhttet juolludaneavttuid .
Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja : · 50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid b .
Bušeahttadárbbut galget dávistit doaibmaplánii · Ásahusat mat ožžot doaibmadoarjaga Sámedikki bušeahta bokte galgá leat unnimusat 40-60 % sohkabealovddastus stivrras 2012 bušeahttajagi rájes Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja : · 50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid b .
Bušeahttadárbbut galget dávistit doaibmaplánii · Organisašuvnnat mat ožžot doaibmadoarjaga eará poasttaid bokte Sámedikki bušeahtas , eai leat doarjjavuoigadahttojuvvon dán ortnega bokte · Doarjja ii addojuvvo organisašuvnnaide mat ožžot doaibmadoarjaga stáhtalaš bušeahtaid bokte · Organisašuvnnain mat ožžot doaibmadoarjaga Sámedikki bušeahta bokte galgá leat unnimusat 4060 % sohkabealovddastus stivrras 2012 bušeahttajagi rájes Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja · 50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid .
Bušeahttadárbbut galget dávistit doaibmaplánii · Organisašuvnnat mat ožžot doaibmadoarjaga eará poasttaid bokte Sámedikki bušeahtas , eai leat doarjjavuoigadahttojuvvon dán ortnega bokte Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja : · 50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid b .
Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja : · 50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid .
Sámediggi ferte vuosttažettiin vuoruhit dán lassáneami iežas hálddahusa bálká- ja haddegoarkŋumii ja 	daid ásahusaide 	mat ožžot njuolgga doarjaga Sámedikki bušeahtas .
Vejolaš badjelbáhcaga geavaheami ektui , bivdá lávdegoddi ahte Sámediggeráđđi árvvoštallamiinnis bidjá vuođđun NORUT evaluerenraportta mas čujuhuvvo ahte FeFo lea bidjan váldodeattu dasa ahte láhčit diliid nu ahte eatnamat ja luondduriggodagat hálddašuvvojit “ buoremusat ávkin Finnmárkku álbmogii ” ja unnit deattu 	daid osiide 	mat gusket “ ekologalaš ceavzinnávccalaš vuogi ” mielde hálddašeapmái ja “ sámi kultuvrra , boazodoalu , meahccegeavahusa , ealáhusbarggu ja servodateallima ” vuođul .
Vuosttaš oassi njuolga doarjagis lea máksojuvvon 	daid ásahusaide 	mat devdet máksineavttuid .
Vuosttaš oassi njuolga doarjagis lea máksojuvvon 	daid festiválaide 	mat devdet máksineavttuid .
Vuosttaš oassi njuolga doarjagis lea máksojuvvon 	daid servviide 	// organisašuvnnaide mat devdet máksineavttuid .
Vuosttaš oassi njuolga doarjagis lea máksojuvvon 	daid teáhteriidda 	mat devdet máksineavttuid .
Vuosttaš oassi njuolga doarjagis lea máksojuvvon 	daid publikašuvnnaide 	mat devdet máksineavttuid .
Vuosttaš oassi njuolga doarjagis lea máksojuvvon 	daid museaide 	mat devdet máksineavttuid .
Sámediggeráđi vuolggasadji lea ahte dát konsultašuvnnat galget boahtit buot buorrin buot 	daid orohagaide 	gos boraspiret leat áittan .
Sámediggeráđđi háliida bidjat stuorát fokusa 	daid vejolašvuođaide 	ja hástalusaide mat dán ovttasbarggus leat .
Sámediggeráđđi háliida bidjat stuorát fokusa 	daid vejolašvuođaide 	ja hástalusaide mat dán ovttasbarggus leat .
Dán čoahkkimis dovddahii Márkomeannu ahte lea positiivvalaš 	daid doaibmabijuide 	mat ásahusdieđáhusas gusket sidjiide .
Dasto nannejuvvo earret eará dat ahte álgoálbmogiin sáhttá leat eaiggáduššanriekti 	daid genaresurssaide 	mat leat sin guovlluin ja ahte earáide ii sáhte addit rievtti árbedieđuide almmá ahte dat álgoálbmot mas lea dat máhtolašvuohta lea ovdagihtii miehtan dasa .
Cealkka ” Samiske pasienters rett og behov for tilrettelagte tjenester må etterspørres og synliggjøres fra planleggingsfasen , gjennom utredningsfasen , og når beslutninger tas ” , lea vuođđun 	daid rávvagiidda 	maid Sámediggi addá barggahandokumeanttaide .
Sámediggái ferte addit juolludusaid mat dávistit 	daid hástalusaide 	mat gávdnojit servodagas .
Dán čoahkkimis dovddahii Márkomeannu ahte lea positiivvalaš 	daid doaibmabijuide 	mat ásahusdieđáhusas gusket sidjiide .
Dasto nannejuvvo earret eará dat ahte álgoálbmogiin sáhttá leat eaiggáduššanriekti 	daid genaresurssaide 	mat leat sin guovlluin ja ahte earáide ii sáhte addit rievtti árbedieđuide almmá ahte dat álgoálbmot mas lea dat máhtolašvuohta lea ovdagihtii miehtan dasa .
Cealkka ” Samiske pasienters rett og behov for tilrettelagte tjenester må etterspørres og synliggjøres fra planleggingsfasen , gjennom utredningsfasen , og når beslutninger tas ” , lea vuođđun 	daid rávvagiidda 	maid Sámediggi addá barggahandokumeanttaide .
Sámediggái ferte addit juolludusaid mat dávistit 	daid hástalusaide 	mat gávdnojit servodagas .
Sámedikki doaibma guoská 	daid guovlluide 	riikkas gos sámit ásset .
Sámedikki doaibma guoská 	daid guovlluide 	riikkas gos sámit ásset .
Sámediggi lea 1993 rájes juolludan guovttegielalašvuođadoarjagiid 	daid gielddaide 	ja fylkkagielddaide , mat áiggis áigái leat gullan sámegiela hálddašanguvlui .
Evttohus sáddejuvvui njuolgga buot hálddašangielddaide ja fylkkagielddaide ja 	daid gielddaide 	mat leat ráhkkanišgoahtán beassat mielde sámegiela hálddašanguvlui .
Sámedikkis lea earret eará doarjjaortnet 	daid ohppiide 	, geat váldet duoji joatkkaskuvla dásis .
Dán páhkas lea maiddái jurddagirjjáš , mii lea ráhkaduvvon gielddaide ja 	daid allaskuvllaide 	, mat háliidit fállat joatkkaoahpuid oahpaheddjiide .
Eanaš surggiin lea aiddo dálá lágaid guorahallan daid geatnegasvuođaid ektui mat stáhtas lea álbmotrievtti vuođul sámiid ektui álgoálbmogin , mat biddjojuvvojit vuođđun 	daid oainnuide 	maid Sámediggi mearrida konsultašuvnnain stáhta eiseválddiiguin .
Danne vállje lávdegotti unnitlohku guorrasit eanaš 	daid evttohusaide 	maid Sámediggeráđđi lea ovddidan .
Čovdosat mat evttohuvvojit Finnmárkui , leat várra heivvolaččat maiddái mearrasámi guovlluide , vejolaččat 	daid rádjeguovlluide 	muđuige riikkas .
Sámediggi lea positiivvalaš 	daid doaibmabijuide 	mat sáhttet hehttet norgga eiseválddiid giddemis unnimus fatnasiid eret vuotna- ja riddolagaš bivddus , ja oaivvilda ahte lea dárbu vuoruhit dán joavkku ovddabeallái earáid jos šattaš resursavátnivuohta .
Čovdosat mat evttohuvvojit Finnmárkui , leat várra heivvolaččat maiddái mearrasámi guovlluide , vejolaččat 	daid rádjeguovlluide 	muđuige riikkas .
Sámediggi lea positiivvalaš 	daid doaibmabijuide 	mat sáhttet hehttet norgga eiseválddiid giddemis unnimus fatnasiid eret vuotna- ja riddolagaš bivddus , ja oaivvilda ahte lea dárbu vuoruhit dán joavkku ovddabeallái earáid jos šattaš resursavátnivuohta .
Eanas dat leat dakkár áššit nugo oahpahusa rámma mii lea mearriduvvon lágain ja láhkaásahusain , suohkaniid ja fylkasuohkaniid politihkalaš ja hálddahuslaš mearrádusat mat gusket skuvllaide ja 	daid fálaldagaide 	, ja makkár ovttasbargu lea fidnodagaiguin gos fidnooahppit galget oažžut oahpu .
Lea leamaš dárbu mearridit eará riikkaidgaskasaš juridihkalaš čadni soahpamušaid 	daid stáhtaide 	mat dieid julggaštusaid leat ratifiseren dahje dohkkehan , mat čielgaseappot presiserejit maid dat duohta dilis mearkkaša ahte riekti oažžut oahpu lea olmmošvuoigatvuohta .
Maiddái Sámediggi lea čalmmustahttán oahpahuspolitihka ja alfabetiserenprošeavttaid oassin 	daid doaimmaide 	maid mii bargat joksan dihtii meriid maid ON lea bidjan .
Dat ahte leat nie ollu oassálastit iešguđetdási váikkuhanfámuin mielde dien doaimmas , lea mielddisbuktán ahte NF-raportta nr. 3/2009/3 Sámi oahpahus LK06-sámi olis dutkit leat válljen bidjat governanceperspektiivva ( ” ovttasstivrenperspektiivva ” ) 	daid proseassaide 	mat leat jođus Máhttolokten – sámi atnuiváldima oktavuođas .
Maiddái vuođooealáhusaide nugo sámi eanadollui , guolásteapmái ja boazodollui lea dárbu álggahit sierranas doaimmaid oččodan dihte goappešat sohkabealis bargiid 	daid ealáhusaide 	.
Sámedikki oahpahuspolitihkalaš bargu fanaha máŋgga dáfus sajáiduvvan rájiid maid siste dán rádjái leat hábmen sámepolitihka , danin go mii atnit vuođđun dan ahte galgá leat lagas ovttasdoaibma ja gulahallan báikkálaš servodagaiguin , ahte galgá vuhtiiváldit máhttobirrasiid ja árbedieđuid ja árbemáhtu guddiid , eai ge našunálastáhtaid rájit galgga 	daid áigumušaide 	leat hehttehussan .
Dat sihkkarastá skuvllaide diehttevaš ekonomalaš ja fágalaš ovdáneami mii boahtá buorrin sihke skuvllaide ja 	daid ohppiide 	.
Hástalusat doaimmaid ásahit boaittobeliide leat sakka stuorát go 	daid guovlluide 	gos olbmot ásset čoahkis ja gos earret eará márkandilálašvuođat adnojit mealgat buorebun .
Go sámi guovlluin lea eretfárren hui máŋggalágan , de ferte muhtin áiggi vuoruhit ealáhusovddideami ja fitnodatásaheami 	daid guovlluide 	main lea eanemus eretfárren ja dán láhkai váikkuhit vuostá fárrema .
Hástalusat doaimmaid ásahit boaittobeliide leat sakka stuorát go 	daid guovlluide 	gos olbmot ásset čoahkis ja gos earret eará márkandilálašvuođat adnojit mealgat buorebun .
Go sámi guovlluin lea eretfárren hui máŋggalágan , de ferte muhtin áiggi vuoruhit ealáhusovddideami ja fitnodatásaheami 	daid guovlluide 	main lea eanemus eretfárren ja dán láhkai váikkuhit vuostá fárrema .
Ohcamiid meannudettiin oaidná Sámediggi movt ruđat leat jurddašuvvon geavahuvvot , danne go doarjja galgá geavahuvvot 	daid liigegoluide 	maid sámi mánáidgárdedoaibma buktá .
Mánáidgárdelága § 8 mielde galgá gielda hálddašit stáhtalaš doarjagiid 	daid mánáidgárddiide 	mat eai gula gildii .
Dego dieđáhusas máinnašuvvo , Sámediggeráđđi lea bidjan johtui árvvoštallama , mii guoská 	daid giellaguovddážiidda 	mat ožžot vuođđodoarjaga Sámedikkis .
Dát vuoigatvuohta ja gáibádus guoská maiddái 	daid sámiide 	, geat orrot gávpogiin ja čoahkkebáikkiin .
Sámediggi čujuha dán oktavuođas 	daid čuoggáide 	maid mii leat cuiggodan vuovdalandili ja boraspire teakstaoasis .
Sámediggi čujuha dán oktavuođas 	daid čuoggáide 	maid mii leat cuiggodan vuovdalandili ja boraspire teakstaoasis .
Sámedikki bušeahtta vuođđuduvvo 	daid juolludusaide 	maid Ráđđehus addá stáhtabušeahtas ja bidjá čanastagaid Sámedikki doibmii bušeahttajagis .
Dát ii guoskka 	daid doarjjaoažžuide 	mat ožžot doarjaga riikkaidgaskasaš doaibmabijuide .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain Oahpponeavvu galgá merkejuvvot gustovaš standárddaid mielde ja dan galgá sáhttit čatnat oahpponeavvodiehtovuđđui GREP , Máhttolokten sámegiella Vuosttaš máksinávžžuhusa mielde galgá doarjjaoažžu sáddet šiehtadusa maid lea dahkan girječálliiguin , govvejeddjiiguin , jorgaleddjiiguin ja eará návccaiguin das ahte oahpponeavvu ollásit dahje oasit das sáhttet almmuhuvvot , juogaduvvot ja ovddiduvvot girjehámis , elektrovnnalaččat ( dás mielde maiddái neahttavuđot veršuvdna ) dahje makkár ihkinassii almmuheamis .
Oppalaš gollun lohkkojuvvojit eará golut mat lágádusas leat oahpponeavvu ovddideapmái lassin 	daid goluide 	mat bohtet ovdan čuoggás b ) .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain Oahpponeavvu galgá merkejuvvot gustovaš standárddaid mielde ja dan galgá sáhttit čatnat oahpponeavvodiehtovuđđui GREP , Máhttolokten sámegiella Vuosttaš máksinávžžuhusa mielde galgá doarjjaoažžu sáddet šiehtadusa maid lea dahkan girječálliiguin , govvejeddjiiguin , jorgaleddjiiguin ja eará návccaiguin das ahte oahpponeavvu ollásit dahje oasit das sáhttet almmuhuvvot , juogaduvvot ja ovddiduvvot girjehámis , elektrovnnalaččat ( dás mielde maiddái neahttavuđot veršuvdna ) dahje makkár ihkinassii almmuheamis .
Oppalaš gollun lohkkojuvvojit eará golut mat lágádusas leat oahpponeavvu ovddideapmái lassin 	daid goluide 	mat bohtet ovdan čuoggás b ) .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain Oahpponeavvu galgá merkejuvvot gustovaš standárddaid mielde ja dan galgá sáhttit čatnat oahpponeavvodiehtovuđđui GREP , Máhttolokten sámegiella Vuosttaš máksinávžžuhusa mielde galgá doarjjaoažžu sáddet šiehtadusa maid lea dahkan girječálliiguin , govvejeddjiiguin , jorgaleddjiiguin ja eará návccaiguin das ahte oahpponeavvu ollásit dahje oasit das sáhttet almmuhuvvot , juogaduvvot ja ovddiduvvot girjehámis , elektrovnnalaččat ( dás mielde maiddái neahttavuđot veršuvdna ) dahje makkár ihkinassii almmuheamis .
Oppalaš gollun lohkkojuvvojit eará golut mat lágádusas leat oahpponeavvu ovddideapmái lassin 	daid goluide 	mat bohtet ovdan čuoggás b ) .
Sámedikki bušeahtta vuođđuduvvo 	daid juolludusaide 	maid Ráđđehus addá stáhtabušeahtas ja bidjá čanastagaid Sámedikki doibmii bušeahttajagis .
Dát ii guoskka 	daid doarjjaoažžuide 	mat ožžot doarjaga riikkaidgaskasaš doaibmabijuide .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain Oahpponeavvu galgá merkejuvvot gustovaš standárddaid mielde ja dan galgá sáhttit čatnat oahpponeavvodiehtovuđđui GREP , Máhttolokten sámegiella Vuosttaš máksinávžžuhusa mielde galgá doarjjaoažžu sáddet šiehtadusa maid lea dahkan girječálliiguin , govvejeddjiiguin , jorgaleddjiiguin ja eará návccaiguin das ahte oahpponeavvu ollásit dahje oasit das sáhttet almmuhuvvot , juogaduvvot ja ovddiduvvot girjehámis , elektrovnnalaččat ( dás mielde maiddái neahttavuđot veršuvdna ) dahje makkár ihkinassii almmuheamis .
Oppalaš gollun lohkkojuvvojit eará golut mat lágádusas leat oahpponeavvu ovddideapmái lassin 	daid goluide 	mat bohtet ovdan čuoggás b ) .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain Oahpponeavvu galgá merkejuvvot gustovaš standárddaid mielde ja dan galgá sáhttit čatnat oahpponeavvodiehtovuđđui GREP , Máhttolokten sámegiella Vuosttaš máksinávžžuhusa mielde galgá doarjjaoažžu sáddet šiehtadusa maid lea dahkan girječálliiguin , govvejeddjiiguin , jorgaleddjiiguin ja eará návccaiguin das ahte oahpponeavvu ollásit dahje oasit das sáhttet almmuhuvvot , juogaduvvot ja ovddiduvvot girjehámis , elektrovnnalaččat ( dás mielde maiddái neahttavuđot veršuvdna ) dahje makkár ihkinassii almmuheamis .
Oppalaš gollun lohkkojuvvojit eará golut mat lágádusas leat oahpponeavvu ovddideapmái lassin 	daid goluide 	mat bohtet ovdan čuoggás b ) .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas Doarjjaoažžu galgá addit mánusa stáhtalaš buvttadeddjiide heivehuvvon oahpponeavvus Oahpponeavvu galgá maid sáhttit almmuhit ollesteakstagirjin DAISY-formáhtain Oahpponeavvu galgá merkejuvvot gustovaš standárddaid mielde ja dan galgá sáhttit čatnat oahpponeavvodiehtovuđđui GREP , Máhttolokten sámegiella Vuosttaš máksinávžžuhusa mielde galgá doarjjaoažžu sáddet šiehtadusa maid lea dahkan girječálliiguin , govvejeddjiiguin , jorgaleddjiiguin ja eará návccaiguin das ahte oahpponeavvu ollásit dahje oasit das sáhttet almmuhuvvot , juogaduvvot ja ovddiduvvot girjehámis , elektrovnnalaččat ( dás mielde maiddái neahttavuđot veršuvdna ) dahje makkár ihkinassii almmuheamis .
Oppalaš gollun lohkkojuvvojit eará golut mat lágádusas leat oahpponeavvu ovddideapmái lassin 	daid goluide 	mat bohtet ovdan čuoggás b ) .
Sámediggi ferte vuosttažettiin vuoruhit dán lasáhusa bálká- ja haddegoarkŋumii iežas hálddahusas ja 	daid ásahusaide 	mat ožžot njuolga doarjaga Sámedikki bušeahtas .
Sámedikkis lea oalle stuorra ovddasvástádus dain doaibmabijuin mat leat Ráđđehusa sámegiela doaibmaplána ja Sámediggi lea dađistaga proseassas searvvahuvvon ollu 	daid doaibmabijuide 	maidda Sámedikkis ii leat ovddasvástádus .
Dasto leat Sámedikkis áigumušat áŋgiruššat riikkaidgaskasaš arenas erenoamážit go guoská 	daid hástalusaide 	maid ovddabealde erenoamážit álgoálbmogat leat boahtteáiggi dálkkádatrievdamiid oktavuođas .
Sámediggi ferte vuosttažettiin vuoruhit dán lasáhusa bálká- ja haddegoarkŋumii iežas hálddahusas ja 	daid ásahusaide 	mat ožžot njuolga doarjaga Sámedikki bušeahtas .
Sámedikkis lea oalle stuorra ovddasvástádus dain doaibmabijuin mat leat Ráđđehusa sámegiela doaibmaplána ja Sámediggi lea dađistaga proseassas searvvahuvvon ollu 	daid doaibmabijuide 	maidda Sámedikkis ii leat ovddasvástádus .
Dasto leat Sámedikkis áigumušat áŋgiruššat riikkaidgaskasaš arenas erenoamážit go guoská 	daid hástalusaide 	maid ovddabealde erenoamážit álgoálbmogat leat boahtteáiggi dálkkádatrievdamiid oktavuođas .
Juohke gielddas sáhttá registreret 3 báikkálaš searvvi jus okta dain lea nuoraidsearvi Meroštallannjuolggadusat : Vuođđodoarjja : 30 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	, mat ollašuhttet juolludaneavttuid .
Juohke gielddas sáhttá registreret 3 báikkálaš searvvi jus okta dain lea nuoraidsearvi Meroštallannjuolggadusat : a ) Vuođđodoarjja : 30 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	, mat ollašuhttet juolludaneavttuid .
Sámediggi diehtá dán dili birra , ja atná erenoamáš ávvira 	daid proseassaide 	mat galget heivehit boazologu Finnmárkkus guohtumiidda .
Sámediggi lea 1993 rájes juolludan guovttegielalašvuođadoarjagiid 	daid gielddaide 	ja fylkkagielddaide , mat áiggis áigái leat gullan sámegiela hálddašanguvlui .
Sámediggi lea 1993 rájes juolludan guovttegielalašvuođadoarjagiid 	daid gielddaide 	ja fylkkagielddaide , mat áiggis áigái leat gullan sámegiela hálddašanguvlui .
Sámediggi ferte sihkkarastit ahte 	daid stivrraide 	nammaduvvojit ovddasteaddjit sámi fitnodagain , oahpahusásahusain , ja // dehe sámi váldoorganisašuvnnain .
Sámedikkis berre čielggaduvvon strategiija dasa mii guoská 	daid resursaskuvllaide 	mat ásahuvvojit Sámedikki doarjagiin .
Go ovddiduvvo doaibmabidjoplánaevttohus 	daid surggiide 	mat gusket Sámediggedieđáhussii oahpahusa ja oahpu birra Sámedikki dievasčoahkkimii , de lea deaŧalaš ahte váikkuhangaskaoapmeapparáhta lea geahčaduvvon ja sihke Sámedikki , regionála orgánaid ja nationála orgánaid gáibádusat go áigu árvvoštallat áŋgiruššama suorggis dan politihka olis maid Sámediggi háliida duohtan čađahit .
Sámediggi ferte sihkkarastit ahte 	daid stivrraide 	nammaduvvojit ovddasteaddjit sámi fitnodagain , oahpahusásahusain , ja // dehe sámi váldoorganisašuvnnain .
Eanas dat leat dakkár áššit nugo oahpahusa rámma mii lea mearriduvvon lágain ja láhkaásahusain , suohkaniid ja fylkasuohkaniid politihkalaš ja hálddahuslaš mearrádusat mat gusket skuvllaide ja 	daid fálaldagaide 	, ja makkár ovttasbargu lea fidnodagaiguin gos fidnooahppit galget oažžut oahpu .
Lea leamaš dárbu mearridit eará riikkaidgaskasaš juridihkalaš čadni soahpamušaid 	daid stáhtaide 	mat dieid julggaštusaid leat ratifiseren dahje dohkkehan , mat čielgaseappot presiserejit maid Čoahkkingirjji čállit : Ellen Aina Eira // Ellen Mienna
Maiddái Sámediggi lea čalmmustahttán oahpahuspolitihka ja alfabetiserenprošeavttaid oassin 	daid doaimmaide 	maid mii bargat joksan dihtii meriid maid ON lea bidjan .
Dat ahte leat nie ollu oassálastit iešguđetdási váikkuhanfámuin mielde dien doaimmas , lea mielddisbuktán ahte NF-raportta nr. 3/2009/3 Sámi oahpahus LK06-sámi olis dutkit leat válljen bidjat governance-perspektiivva ( ” ovttasstivrenperspektiivva ” ) 	daid proseassaide 	mat leat jođus Máhttolokten – sámi atnuiváldima oktavuođas .
Maiddái vuođooealáhusaide nugo sámi eanadollui , guolásteapmái ja boazodollui lea dárbu álggahit sierranas doaimmaid oččodan dihte goappešat sohkabealis bargiid 	daid ealáhusaide 	.
Sámedikki oahpahuspolitihkalaš bargu fanaha máŋgga dáfus sajáiduvvan rájiid maid siste dán rádjái leat hábmen sámepolitihka , danin go mii atnit vuođđun dan ahte galgá leat lagas ovttasdoaibma ja gulahallan báikkálaš servodagaiguin , ahte galgá vuhtiiváldit máhttobirrasiid ja árbedieđuid ja árbemáhtu guddiid , eai ge našunálastáhtaid rájit galgga 	daid áigumušaide 	leat hehttehussan .
sihkkarastá skuvllaide diehttevaš ekonomalaš ja fágalaš ovdáneami mii boahtá buorrin sihke skuvllaide ja 	daid ohppiide 	.
Ásahuvvo sorjjasmeahttun bearráigeahččanorgána mii galgá bearráigeahččat ahte boazodoallu ja hálddašeapmi doaimmahuvvo 	daid rámmaeavttuide 	dávistettiin mat leat mearriduvvon .
Seammás go boazodoalloláhka ja guovllustivrrat berrejit doaibmat guhkit áigodaga , ferte biddjojuvvot sorjjasmeahttun bearráigeahččanorgána mii sáhttá bearráigeahččat dan ahte boazodoallu doaimmahuvvo dávistettiin 	daid rámmaeavttuide 	mat leat mearriduvvon .
Sámediggeráđđi dovddahii dán čoahkkimis , ja geigejuvvon notáhtas , ahte go dan ođđa minerálalágas eai leat doahttaluvvon álgoálbmogiid olmmošvuoigatvuođa , de ii sáhttán Sámediggi miehtat láhkii , iige 	daid mearrádusaide 	mat Čoahkkingirjji čállit : Marit Ellen Mienna // Tove Anti
Sáhttit namuhit ahte Innovašuvdna Norga ja Sámedikki ealáhusjuogus deaivvadedje njukčamánus 2012 lonuhallat vásihusaid ja gelbbolašvuođa , maiddái oažžut buoret áddejumi Innovašuvdna Norggas 	daid hástalusaide 	ja strategiijaide mat leat sámi guovlluin .
EU:s leat ollu doaibmabijut iežas regiovnnaid várás ja 	daid ránnjáide 	.
Danne illudahttá go Ráđđehusa áigumuššan Stuorradiggedieđáhusas nr 48 ( 1998-99 ) Sámedikki 1998 doaimma birra , lea leamaš buktit signálaid 	daid áššiide 	maid Sámediggi lea válddahallan jahkedieđáhusastis .
Danne illudahttá go Ráđđehusa áigumuššan Stuorradiggedieđáhusas nr 48 ( 1998-99 ) Sámedikki 1998 doaimma birra , lea leamaš buktit signálaid 	daid áššiide 	maid Sámediggi lea válddahallan jahkedieđáhusastis .
Sámediggi lea maiddái ovdal dovddahan ahte livčče sávahahtti guorahallat movt dát váikkuha muđui ovddidan- ja investerendoaibmabijuide ja 	daid dárbbuide 	mat gávdnojit dákko boazodoalus .
Dalle eai čuozaše diggeáššit 	daid ruđaide 	mat leat eará doaibmabijuid ja ulbmiliid várás .
Sámediggi lea maiddái ovdal dovddahan ahte livčče sávahahtti guorahallat movt dát váikkuha muđui ovddidan- ja investerendoaibmabijuide ja 	daid dárbbuide 	mat gávdnojit dákko boazodoalus .
Dalle eai čuozaše diggeáššit 	daid ruđaide 	mat leat eará doaibmabijuid ja ulbmiliid várás .
Ráđđelahttu Berit Ranveig Nilssen ovddidii Sámedikki gáibádusa gonagasreappá bivddu ja hálddašeami ektui , mat leat čuovvuvaččat : 1 ) Várret dárbbašlaš ruđaid 	daid vahágiidda 	maid gonagasreabbá dagaha dorskebivddus , 2 ) gonagasreappá bivdoearit galget stuoriduvvot ja buot bivdit áigeguovdilis guovllus fertejit searvat geahččalanbivdui , 3 ) Guolástusdirektoráhta ferte álggahit merddiid ovddideami mat doibmet dorskebivddus ja 4 ) hálddašanprošeakta mii galgá álggahuvvot Guolástusdepartemeantta ja Sámedikki gaskka guoská maiddái dasa ahte báikkálaččat beassat searvat reabbáresurssa hálddašeapmái .
Seammá guoská maiddái 	daid ruđaide 	mat addojuvvojit prošeavttaide ja eará doaibmabijuide .
doarjut sámi kulturmuitodoaibmabijuid nu ahte addojuvvo doarjja 	daid áŋgiruššansurggiide 	mat leat 1998-2001 Sámi kulturmuitoplánas .
Sámediggi čujuha Gieldadepartemeantta árvvoštallandoarjagii ( kap 571 poasta 64 ) 	daid gielddaide 	main leat stuorra golut vuođđoskuvllaid guovttegielalašvuođa ( sámi // dáru ) geažil Finnmárkkus .
Seammá guoská maiddái 	daid ruđaide 	mat addojuvvojit prošeavttaide ja eará doaibmabijuide .
Sámediggi čujuha Gieldadepartemeantta árvvoštallandoarjagii ( kap. 571 poasta 64 ) 	daid gielddaide 	main leat stuorra golut vuođđoskuvllaid guovttegielalašvuođa ( sámi // dáru ) geažil Finnmarkkus .
doarjut sámi kulturmuitodoaibmabijuid nu ahte addojuvvo doarjja 	daid áŋgiruššansurggiide 	mat leat 1998-2001 Sámi kulturmuitoplánas .
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea vuođđun 	daid áššiide 	main sámedikkiid mielas galggašii leat oktasaš vuolggasadji .
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea vuođđun 	daid áššiide 	main sámedikkiid mielas galggašii leat oktasaš vuolggasadji .
Sámedikki doarjjastivra lea Sámedikki hálddašanorgána 	daid foanddaide 	ja doarjjaruđaide maid Sámediggi dáhttu doarjjastivrra juogadit .
Sámedikki doarjjastivra lea Sámedikki hálddašanorgána 	daid foanddaide 	ja doarjjaruđaide maid Sámediggi dáhttu doarjjastivrra juogadit .
Sámedikkis lea fuolla dan geažil go dutkiid bivdoearrerávvagat eai čuvvojuvvo , 2. evttohus ahte Guolástusdepartemeanta nammada bargojoavkku geahčadit Norgga riddodorskki hálddašeami ja bivddu , 3. rekrutterenbivdoeriid fas geavahišgoahtit , 4. 50% bivdoeari doalahit fatnasiidda mat leat vuollel 11 mehtera , 5. oktasašbivdoearri buot fatnasiidda Divttasvuonas , Ivguvuonas ja Deanus – mat njuolga váikkuhit Sámedikki sámi riddo- ja vuotnaguovlluid doaibmaplána čađaheami , 6. sávaldat gieldit buot trolabivddu ja ráddjet autoliina- ja snoranuohttebivddu 12 nautálaš miilla siste davábealde 62 gráda davvin , 7. evttohus oanidit dorske- , dikso- ja sáidebivdoeriid 	daid fatnasiidda 	main lea vuoigatvuohta bivdit sallihiid ja sávššaid , 8. eahpesihkkarvuohta movt 630.000 tonna šákšabivdu váikkuha Jiekŋameara ja Finnmárkku rittu ekologiijai , 9. ruđat doaibmabijuid čađaheapmái sámi riddo- ja vuotnaguovlluin , 10 .
Sámediggi deattuha iežas prinsihpalaš oainnu áššái , ahte Stáhtá vuvddiid direktoráhta nuppástuhttin 1993:s Stastsskog SF:n ii dávis daid eamiálbmot geatnegasvuođaide maidda Norga lea čadnojuvvon , eai ge 	daid lohpádusaide 	mat sápmelaččaide leat addojuvvon .
Nuppiiguin sániiguin daddjojuvvon ferte earret eará boazolohku áiggis áigái dávistit 	daid guohtonresurssaide 	mat gávdnojit .
Sámediggi áigu bargat dan ala ahte ii-ealáhuslaš mohtorvuodjin ráddjejuvvo ja ahte láhtut biddjojuvvojit 	daid johtolagaide 	mat juo leat , ja báikegottiid olbmuid meahccegeavahan dárbbut váldojuvvojit vuhtii .
Dát lea erenoamáš deaŧalaš 	daid oahppiide 	geain lea oahpahus sámi oahppoplána mielde muhto eai máhte doarvái bures sámegiela .
Sámediggi áigu ovttasráđiid Sámi allaskuvllain ja Tromssa ja Norlándda Stáhta oahpahuskantuvrraiguin FOU , mas geahččalan ja ovddidanbargu čadnojuvvo erenoamážit sámi skuvllaide ja 	daid skuvllaide 	mat fállet oahpahusa sámegielas .
Sámediggi lea buktán mearkkašumiid 	daid rievdadusaide 	maid Mánáid- ja bearašdepartemeanta lea evttohan ođđa mánáidgárdelágas .
Dát ráđđi galgá buktit cealkámušaid 	daid dearvvasvuođaáššiide 	mat gusket sámi álbmogii ” .
Guoská go dát 	daid olbmuide 	geat leat fárren Detnui ja Kárášjohkii ja eará gielddaide riikkas , galget go sii maid oažžut daid seamma vuoigatvuođaid ?
Sámediggi áigu bargat dan ala ahte ii-ealáhuslaš mohtorvuodjin ráddjejuvvo ja ahte láhtut biddjojuvvojit 	daid johtolagaide 	mat juo leat , ja báikegottiid olbmuid meahccegeavahan dárbbut váldojuvvojit vuhtii .
Sámediggi áigu bargat dan ala ahte ii-ealáhuslaš mohtorvuodjin ráddjejuvvo ja ahte láhtut biddjojuvvojit 	daid johtolagaide 	mat juo leat , ja báikegottiid olbmuid meahccegeavahan dárbbut váldojuvvojit vuhtii .
Ráđđi válddii ovdan maiddái elliidsuodjalanlága oktavuođa 	daid vuostálasvuođaide 	, mat leat boraspiriid ja šibihiid guohtuma ektui .
Dát ráddjejuvvui 	daid guovlluide 	mat árbevirolaččat lohkkojuvvojit sámi ássanguovlun .
Riekteveahkki ráddjejuvvo 	daid surggiide 	maid riekteveahkkeláhka stivre .
Dásseárvu servodagas čatnasa lávga resursajuogustusaide sohkabeliid gaskka ja 	daid vejolašvuođaide 	, mat nissoniin ja albmáin lea váikkuhit ja mearridit .
Dásseárvu servodagas čatnasa lávga resursajuogustusaide sohkabeliid gaskka ja 	daid vejolašvuođaide 	, mat nissoniin ja albmáin lea váikkuhit ja mearridit .
Lassin 	daid beliide 	mat dalle hábmejuvvojedje , de oaidnit mii dihto struktuvrarievdadusa sámi váldoorganisašuvnnaid gaskkas .
Šiehtadusaid dahkan norgalaš eiseválddiid ja Sámedikki , Norgga sámi álbmotválljen orgána , gaskka livččii mielde sihkkarastimin rámmaeavttuid ja plánenvejolašvuođa 	daid oasálaččaide 	mat dáhttot ovddidit ja geavahit resurssaid sámi guovlluin .
Dát maid dávistivččii 	daid signálaide 	, mat leat Stuorradiggedieđáhusas nr. 55 ( 2000-2001 ) Sámepolitihka birra .
Šiehtadusaid dahkan norgalaš eiseválddiid ja Sámedikki , Norgga sámi álbmotválljen orgána , gaskka livččii mielde sihkkarastimin rámmaeavttuid ja plánenvejolašvuođa 	daid oasálaččaide 	mat dáhttot ovddidit ja geavahit resurssaid sámi guovlluin .
Boazodoalu riektevuođđu vuođđuduvvá 	daid vuoigatvuođaide 	mat leat ásaiduvvan guohtoneatnamiid dološ áiggiid rájes geavaheami bokte .
Boazodoalu riektevuođđu vuođđuduvvá 	daid vuoigatvuođaide 	mat leat ásaiduvvan guohtoneatnamiid dološ áiggiid rájes geavaheami bokte .
Lea maiddái biddjojuvvon sierra mearrádus njealját lađđasii Sámedikki saji birra gos boahtá ovdan ahte “ Sámediggi sáhttá ovddidit vuostehágu 	daid plánaide 	main lea deaŧalaš mearkkašupmi sámi kultuvrii , ealáhusbargui dahje servodateallimii .
Ferte dárkilastit ahte Sámedikki vuosteháhkovuoigatvuohta ii gusto 	daid beliide 	mat leat seamma deaŧalaččat ja gustojit seamma láhkai oppalaččat álbmogii .
Danne ii dárbbaš boazodoalu váldit mielde 	daid beroštumiide 	mat logahallojuvvojit árvalusa § 9-9 njealját lađđasa nr. 3.
Danne háliida ge Sámediggi oassin sámi beroštumiid goziheamis , searvat 	daid ráđiide 	, lávdegottiide ja komišuvnnaide , mat leat mielde bidjamin rámmaid ja eavttuid sámi guovlluide .
Danne bivdá Sámediggi ahte Suodjalus doalaha iežas NINA ( Nelleman ja Vistnes ) raportta ektui ja 	daid jurddabohtosiidda 	mat das leat .
Danne bivdá Sámediggi ahte Suodjalus doalaha iežas NINA ( Nelleman ja Vistnes ) raportta ektui ja 	daid jurddabohtosiidda 	mat das leat .
Sámediggi áigu garrasit deattuhit dan ahte lassin 	daid joavkkuide 	mat namuhuvvojit stuorradiggedieđáhusas , lea stuorra dárbu čielggadit movt dáruiduhttinpolitihkka lea váikkuhan sámiide ja kvenaide iešguđet servodatsurggiin .
Sámediggi áigu garrasit deattuhit dan ahte lassin 	daid joavkkuide 	mat namuhuvvojit stuorradiggedieđáhusas , lea stuorra dárbu čielggadit movt dáruiduhttinpolitihkka lea váikkuhan sámiide ja kvenaide iešguđet servodatsurggiin .
Dievadasmandáhtat juogaduvvojit dušše 	daid listtuide 	mat leat ožžon unnimusat 4% ( dássenmandáhtarádjá ) buot jienastagain mat leat dohkkehuvvon sámediggeválggas .
Dat čanastagat mat vejolaččat čuhcet 	daid strategiijaide 	ja doaibmabijuide , mat leat namuhuvvon vuolábealde , heivehuvvojit 2005 reviderejuvvon bušehttii .
Sámediggeválganjuolggadusaid ráhkadeami oktavuođas 2005:s ii leat Sámediggi ožžon doarjaga 	daid rievdadusárvalusaide 	mat leat mearriduvvon áššis 35/02/35 .
e ) Dahkat dárbbašlaš mearrádusaid Sámedikki ášševálmmaštemiid oktavuođas ja mearridit movt dulkot gažaldagaid mat gusket mátkeregulatiivii ja 	daid njuolggadusaide 	mat leat namuhuvvon bajábealde §:s 17 d , gč. § 25.
e ) Dahkat dárbbašlaš mearrádusaid Sámedikki ášševálmmaštemiid oktavuođasja mearridit movt dulkot gažaldagaid mat gusket mátkeregulatiivii ja 	daid njuolggadusaide 	mat leat namuhuvvon bajábealde §:s 17 d , gč. § 25.
Boahttevaš regionála dásis galgá leat čielga vuođđogaskavuohta 	daid vuoigatvuođaide 	, mat sámiin leat álbmogin ja eamiálbmogin , ja das galgá leat alla standárda sámiide guoski riikkalaš ja riikkaidgaskasaš vuoigatvuođaid čuovvoleamis .
Sámediggi addá váldooasi museaid doaibmadoarjagis , ja 	daid kulturásahusaide 	main lea museadoaibma , galggašii Sámediggi nammadit stivralahtuid .
14.06.04 beaiváduvvon reivves Justiisalávdegoddái vástida Justiisaministtar Odd Einar Dørum 	daid gažaldagaide 	mat eai ovdan boahtán su 06.04.04 beaiváduvvon reivves .
Sámediggi geigii vuosttaš Bargodokumeanttas – mas čilgejuvvojedje Sámedikki posišuvnnat ja addojuvvui vástádus 	daid gažaldagaide 	maid lávdegoddi lei ovddidan vuosttaš ráđđádallančoahkkimis .
02.10.04 beaiváduvvon reivves Justiisalávdegoddái jearrá Sámediggi vástádusa 	daid posišuvnnaide 	maid Sámediggi gaskkustii sihke čálalaččat ja njálmmálaččat nuppi ráđđádallančoahkkimis .
Dán oktavuođas lea erenoamáš deaŧalaš lasihit fievrridemiid 	daid doaluide 	main lea gaskamearálaš boazolohku , nu ahte lea vejolaš birget ekonomalaččat dohkálaččat almmá boazologu lasitkeahttá .
Sámediggi lea fuolastuvvan go doaibmadoarjja lea unniduvvon , go unnida dietnasa 	daid joavkkuide 	mat leat rašimusat ekonomalaš rievddademiid oktavuođas .
Dán fálaldagas livččii erenoamaš mearkkašupmi 	daid guovlluide 	gos dáruiduhttinpolitihkka lea eanemusat vaháguhttán
Lávdegoddi čujuha 	daid statistihkaide 	mat leat ovddiduvvon dieđáhusas ja oaivvilda dát livčče galgan buorebut čilgejuvvot go dain ii boađe ovdan mii lea vuođđun statistihkaid loguide .
Ráđđádallangeatnegasvuohta ii vuolggasajis guoskka 	daid áššiide 	mat oppalaččat jáhkkimis váikkuhit olles servodaga .
Danne illudahttá go Ráđđehusa áigumuššan Stuorradiggedieđáhusas nr 48 ( 1998-99 ) Sámedikki 1998 doaimma birra , lea leamaš buktit signálaid 	daid áššiide 	maid Sámediggi lea válddahallan jahkedieđáhusastis .
Danne illudahttá go Ráđđehusa áigumuššan Stuorradiggedieđáhusas nr 48 ( 1998-99 ) Sámedikki 1998 doaimma birra , lea leamaš buktit signálaid 	daid áššiide 	maid Sámediggi lea válddahallan jahkedieđáhusastis .
Sámedikkis lea fuolla dan geažil go dutkiid bivdoearrerávvagat eai čuvvojuvvo , 2. evttohus ahte Guolástusdepartemeanta nammada bargojoavkku geahčadit Norgga riddodorskki hálddašeami ja bivddu , 3. rekrutterenbivdoeriid fas geavahišgoahtit , 4. 50% bivdoeari doalahit fatnasiidda mat leat vuollel 11 mehtera , 5. oktasašbivdoearri buot fatnasiidda Divttasvuonas , Ivguvuonas ja Deanus – mat njuolga váikkuhit Sámedikki sámi riddo- ja vuotnaguovlluid doaibmaplána čađaheami , 6. sávaldat gieldit buot trolabivddu ja ráddjet autoliina- ja snoranuohttebivddu 12 nautálaš miilla siste davábealde 62 gráda davvin , 7. evttohus oanidit dorske- , dikso- ja sáidebivdoeriid 	daid fatnasiidda 	main lea vuoigatvuohta bivdit sallihiid ja sávššaid , 8. eahpesihkkarvuohta movt 630.000 tonna šákšabivdu váikkuha Jiekŋameara ja Finnmárkku rittu ekologiijai , 9. ruđat doaibmabijuid čađaheapmái sámi riddo- ja vuotnaguovlluin , 10 .
Sámediggi deattuha iežas prinsihpalaš oainnu áššái , ahte Stáhtá vuvddiid direktoráhta nuppástuhttin 1993:s Stastsskog SF:n ii dávis daid eamiálbmot geatnegasvuođaide maidda Norga lea čadnojuvvon , eai ge 	daid lohpádusaide 	mat sápmelaččaide leat addojuvvon .
Nuppiiguin sániiguin daddjojuvvon ferte earret eará boazolohku áiggis áigái dávistit 	daid guohtonresurssaide 	mat gávdnojit .
Sámediggi áigu bargat dan ala ahte ii-ealáhuslaš mohtorvuodjin ráddjejuvvo ja ahte láhtut biddjojuvvojit 	daid johtolagaide 	mat juo leat , ja báikegottiid olbmuid meahccegeavahan dárbbut váldojuvvojit vuhtii .
Lassin 	daid beliide 	mat dalle hábmejuvvojedje , de oaidnit mii dihto struktuvrarievdadusa sámi váldoorganisašuvnnaid gaskkas .
Šiehtadusaid dahkan norgalaš eiseválddiid ja Sámedikki , Norgga sámi álbmotválljen orgána , gaskka livččii mielde sihkkarastimin rámmaeavttuid ja plánenvejolašvuođa 	daid oasálaččaide 	mat dáhttot ovddidit ja geavahit resurssaid sámi guovlluin .
Dát maid dávistivččii 	daid signálaide 	, mat leat Stuorradiggedieđáhusas nr. 55 ( 2000-2001 ) Sámepolitihka birra .
Šiehtadusaid dahkan norgalaš eiseválddiid ja Sámedikki , Norgga sámi álbmotválljen orgána , gaskka livččii mielde sihkkarastimin rámmaeavttuid ja plánenvejolašvuođa 	daid oasálaččaide 	mat dáhttot ovddidit ja geavahit resurssaid sámi guovlluin .
Boazodoalu riektevuođđu vuođđuduvvá 	daid vuoigatvuođaide 	mat leat ásaiduvvan guohtoneatnamiid dološ áiggiid rájes geavaheami bokte .
Mii bivdit Sámedikki bargat dan ala ahte geahččalit bissehit dán heaittiheami , ja oččodit poastta fas 	daid báikkiide 	gos dat leat heaittihuvvon .
Sámedikki hálddašanorgánat leat maiddái doalahan iežaset 	daid bušeahttarámmaide 	maid Sámediggi lea bidjan .
Dát dainna ulbmiliin , vai diggi buoremusat sáhttá stivret ruđaid 	daid surggiide 	maid diggi ieš háliida prioriteret .
Sámedikki hálddašanorgánat leat maiddái doalahan iežaset 	daid bušeahttarámmaide 	maid Sámediggi lea bidjan .
Dát dainna ulbmiliin , vai diggi buoremusat sáhttá stivret ruđaid 	daid surggiide 	maid diggi ieš háliida prioriteret .
Gieldadepartemeanta ovddidii 30.06.97 beaiváduvvon reivves mearkkašumiid foandda njuolggadusaid 	daid rievdademiide 	, maid diggi dagai 07.02.97 .
Dát guoská ulbmilhápmehusaide , strategiijaide ja 	daid doaibmabijuide 	maid diggi lea gávnnahan , ahte sáhtášii álggahit 1998s .
Dat go Alimusriekti bidjá vealtakeahtes deattu 	daid árvvoštallamiidda 	mat dahkkojuvvojedje jagi 1897 duomus , lea seamma go suhppejuvvošeimmet dološáigái sámi vuoigatvuođaid ektui obalaččat .
Dás árvvoštallojuvvojit investerengolut sihke vistái ja 	daid čájáhusaide 	, installeremiidda ja rusttegiidda muđui maidda lea dárbu , bušeahtta ja ruhtadanplána investeremiid várás .
Gieldadepartemeanta ovddidii 30.06.97 beaiváduvvon reivves mearkkašumiid foandda njuolggadusaid 	daid rievdademiide 	, maid diggi dagai 07.02.97 .
Dát guoská ulbmilhápmehusaide , strategiijaide ja 	daid doaibmabijuide 	maid diggi lea gávnnahan , ahte sáhtášii álggahit 1998s .
Dat go Alimusriekti bidjá vealtakeahtes deattu 	daid árvvoštallamiidda 	mat dahkkojuvvojedje jagi 1897 duomus , lea seamma go suhppejuvvošeimmet dološáigái sámi vuoigatvuođaid ektui obalaččat .
Dás árvvoštallojuvvojit investerengolut sihke vistái ja 	daid čájáhusaide 	, installeremiidda ja rusttegiidda muđui maidda lea dárbu , bušeahtta ja ruhtadanplána investeremiid várás .
Sámediggi oaivvilda , ahte barggu sámi áššiin Norggas ferte bajidit vai ovdáneapmi dávistivččii 	daid mihttomeriide 	, mat leat hábmejuvvon sihke Sd. dieđáhusas nr. 41 ( 1996-97 ) ja lassidieđáhusas .
Gielda- ja regiovdnaministaris lea dattetge konstitušuvnnalaš ovddasvástádus juolludusaid geavaheapmái ja 	daid rasttildemiide 	, jos dat eai dávis Stuorradikki mearrádusaide .
Seamma boastut lea dadjat , ahte Sámediggi ferte bidjat dárbbašlaš politihkalaš deattu , jos galgá oažžut doarjaga 	daid áššiide 	mat ovddiduvvojit .
Sámediggi oaivvilda , ahte barggu sámi áššiin Norggas ferte bajidit vai ovdáneapmi dávistivččii 	daid mihttomeriide 	, mat leat hábmejuvvon sihke Sd. dieđáhusas nr. 41 ( 1996-97 ) ja lassidieđáhusas .
Gielda- ja regiovdnaministaris lea dattetge konstitušuvnnalaš ovddasvástádus juolludusaid geavaheapmái ja 	daid rasttildemiide 	, jos dat eai dávis Stuorradikki mearrádusaide .
Seamma boastut lea dadjat , ahte Sámediggi ferte bidjat dárbbašlaš politihkalaš deattu , jos galgá oažžut doarjaga 	daid áššiide 	mat ovddiduvvojit .
Sámediggi oaivvilda , ahte barggu sámi áššiin Norggas ferte bajidit vai ovdáneapmi dávistivččii 	daid mihttomeriide 	, mat leat hábmejuvvon sihke Sd. dieđáhusas nr. 41 ( 1996-97 ) ja lassidieđáhusas .
Gielda- ja regiovdnaministaris lea dattetge konstitušuvnnalaš ovddasvástádus juolludusaid geavaheapmái ja 	daid rasttildemiide 	, jos dat eai dávis Stuorradikki mearrádusaide .
Bargu lotnolasdoaluin lea heivehuvvon 	daid luondduresurssaide 	, mat gávdnojit sámi guovlluin .
» SVFa joavku doarju nannosit ahte galgá leat friija bivdu 	daid fatnasiidda 	mat leat 10 m 60 cm guhkkimusat , dát mearkkaša 35 juolggi .
Bargu lotnolasdoaluin lea heivehuvvon 	daid luondduresurssaide 	, mat gávdnojit sámi guovlluin .
Sámediggeráđđi lea juogadan sámi váldoorganisašuvnnaid doarjaga 	daid organisašuvnnaide 	mat 1998:s ge oŋŋo doarjaga .
Dasto lea Sámediggái hástalussan koordineret ieŋas plánabarggu ja oaŋŋut plánaidis doaibmat vai dávistivčče 	daid váikkuhangaskaomiide 	ja doarjjaortnegiidda maid Sámediggi áiggis áigái hálddaša .
Dasto lea Sámediggái hástalussan koordineret ieŋas plánabarggu ja oaŋŋut plánaidis doaibmat vai dávistivčče 	daid váikkuhangaskaomiide 	ja doarjjaortnegiidda maid Sámediggi áiggis áigái hálddaša .
Sámediggi oaidná dárbun ahte Ráđđehusa prinsihppadieđáhus , lassin mašosgeahččama perspektiivii ja dálá dili čilgemii , eambbo buktá oaiviliddis 	daid eavttuhusaide 	ja čuolmmaide maid Sámediggi ovddida sámi servodaga boahtteáiggi hástalusaid oktavuođas , gč. čuoggá 2.2 vuolábealde .
Sámediggi lea ovdal čujuhan gokko Norgga stáhta ii dávis 	daid mearrádusaide 	ja áigumušaide mat leat vuođđun konvenšuvdnii .
Dál bargojuvvo sámepolitihkalaš perspektiivva ovttastahttimiin 	daid surggiide 	maidda gielddain ja fylkagielddain lea ovddasvástádus .
Sámediggi hálidivččii bidjat veaháš stuorát deattu 	daid hástalusaide 	mat ealáhusas lea muđui riikkas .
Dán lea Sámediggi meannudan áššis 24/98/24 ja lea gearggus váldit ovddasvástádusa nuppástuhttinbarggu joatkimis , jos rámmaeavttut dávistit 	daid doaimmaide 	maid ferte čoavdit .
Ráđđehusa sámi doaibmabijuid koordinerema barggu čuovvuleapmin stáhtabušeahtas , leat lassin 	daid doaibmabijuide 	mat leat Sámedikki ieŋas bušeahtas guorahallan maiddái doaibmabijuid maid Sámedikkit ii leat vuos hálddašit .
Dákkár báikkálaš guovddáŋiid galggašii ásahit 	daid guovlluide 	gos giella ii lea nanus .
Sámediggi oaidná dárbun ahte Ráđđehusa prinsihppadieđáhus , lassin mašosgeahččama perspektiivii ja dálá dili čilgemii , eambbo buktá oaiviliddis 	daid eavttuhusaide 	ja čuolmmaide maid Sámediggi ovddida sámi servodaga boahtteáiggi hástalusaid oktavuođas , gč. čuoggá 2.2 vuolábealde .
Sámediggi lea ovdal čujuhan gokko Norgga stáhta ii dávis 	daid mearrádusaide 	ja áigumušaide mat leat vuođđun konvenšuvdnii .
Dál bargojuvvo sámepolitihkalaš perspektiivva ovttastahttimiin 	daid surggiide 	maidda gielddain ja fylkagielddain lea ovddasvástádus .
Sámediggi hálidivččii bidjat veaháš stuorát deattu 	daid hástalusaide 	mat ealáhusas lea muđui riikkas .
Dán lea Sámediggi meannudan áššis 24/98/24 ja lea gearggus váldit ovddasvástádusa nuppástuhttinbarggu joatkimis , jos rámmaeavttut dávistit 	daid doaimmaide 	maid ferte čoavdit .
Ráđđehusa sámi doaibmabijuid koordinerema barggu čuovvuleapmin stáhtabušeahtas , leat lassin 	daid doaibmabijuide 	mat leat Sámedikki ieŋas bušeahtas guorahallan maiddái doaibmabijuid maid Sámedikkit ii leat vuos hálddašit .
Dákkár báikkálaš guovddáŋiid galggašii ásahit 	daid guovlluide 	gos giella ii lea nanus .
Sámediggi lea maiddái ovdal dovddahan ahte livčče sávahahtti guorahallat movt dát váikkuha muđui ovddidan- ja investerendoaibmabijuide ja 	daid dárbbuide 	mat gávdnojit dákko boazodoalus .
Dalle eai čuozaše diggeáššit 	daid ruđaide 	mat leat eará doaibmabijuid ja ulbmiliid várás .
Sámediggi lea maiddái ovdal dovddahan ahte livčče sávahahtti guorahallat movt dát váikkuha muđui ovddidan- ja investerendoaibmabijuide ja 	daid dárbbuide 	mat gávdnojit dákko boazodoalus .
Dalle eai čuozaše diggeáššit 	daid ruđaide 	mat leat eará doaibmabijuid ja ulbmiliid várás .
Dát lea erenoamáš deaŧalaš 	daid oahppiide 	geain lea oahpahus sámi oahppoplána mielde muhto eai máhte doarvái bures sámegiela .
Sámediggi áigu ovttasráđiid Sámi allaskuvllain ja Tromssa ja Norlándda Stáhta oahpahuskantuvrraiguin FOU , mas geahččalan ja ovddidanbargu čadnojuvvo erenoamážit sámi skuvllaide ja 	daid skuvllaide 	mat fállet oahpahusa sámegielas .
Sámediggi lea buktán mearkkašumiid 	daid rievdadusaide 	maid Mánáid- ja bearašdepartemeanta lea evttohan ođđa mánáidgárdelágas .
Dát ráđđi galgá buktit cealkámušaid 	daid dearvvasvuođaáššiide 	mat gusket sámi álbmogii ” .
Guoská go dát 	daid olbmuide 	geat leat fárren Detnui ja Kárášjohkii ja eará gielddaide riikkas , galget go sii maid oažžut daid seamma vuoigatvuođaid ?
Sámediggi áigu bargat dan ala ahte ii-ealáhuslaš mohtorvuodjin ráddjejuvvo ja ahte láhtut biddjojuvvojit 	daid johtolagaide 	mat juo leat , ja báikegottiid olbmuid meahccegeavahan dárbbut váldojuvvojit vuhtii .
Sámediggi áigu bargat dan ala ahte ii-ealáhuslaš mohtorvuodjin ráddjejuvvo ja ahte láhtut biddjojuvvojit 	daid johtolagaide 	mat juo leat , ja báikegottiid olbmuid meahccegeavahan dárbbut váldojuvvojit vuhtii .
Boazodoalu riektevuođđu vuođđuduvvá 	daid vuoigatvuođaide 	mat leat ásaiduvvan guohtoneatnamiid dološ áiggiid rájes geavaheami bokte .
Sámediggi áigu deattuhit dávisteami njuolga 	daid hástalusaide 	maid boazodoallostivrra hápme .
Otná juohkimat ja juohkimiid váilumat eai dávis 	daid dárbbuide 	mat leat gánnáhahtti ja ekologálaš doaimmas .
Iešalddis dagaha dát dan ahte gártet ollu oasálaččat geain iešguđet dásis lea váikkuhanfápmu 	daid rámmaeavttuide 	mat boazobargiin leat iežaset ealáhusa várás .
Sámediggi áigu deattuhit dávisteami njuolga 	daid hástalusaide 	maid boazodoallostivrra hápme .
Otná juohkimat ja juohkimiid váilumat eai dávis 	daid dárbbuide 	mat leat gánnáhahtti ja ekologálaš doaimmas .
Iešalddis dagaha dát dan ahte gártet ollu oasálaččat geain iešguđet dásis lea váikkuhanfápmu 	daid rámmaeavttuide 	mat boazobargiin leat iežaset ealáhusa várás .
Sámediggi háliida giddet fuomášumi boazodoallolága paragráfii 8 a ) , ja 	daid plánagáibádusaide 	mat doppe leat .
Ná oažžut ealáhusas stuorát dohkkejumi ja ovddasvástádusa 	daid doaibmabijuide 	mat plánejuvvojit čađahuvvot .
Dát govus čájeha váldosivaid 	daid váttisvuođaide 	mat boazodoalus leat otne .
Sámediggi háliida giddet fuomášumi boazodoallolága paragráfii 8 a ) , ja 	daid plánagáibádusaide 	mat doppe leat .
Ná oažžut ealáhusas stuorát dohkkejumi ja ovddasvástádusa 	daid doaibmabijuide 	mat plánejuvvojit čađahuvvot .
Dát govus čájeha váldosivaid 	daid váttisvuođaide 	mat boazodoalus leat otne .
Doaimmat berrejit biddjot 	daid báikkiide 	guovllus mat lunddolaččat heivejit doaimmaide .
Dása gullá maid dat maid SVL dás celkkii árat , ahte fertet searvat 	daid oktavuođaide 	gos duddjot áddejumi ja dieđu sámegiela dárbbuid birra davviriikkalaš ja riikkaidgaskasaš dásis .
Ráđđelahttu Berit Ranveig Nilssen ovddidii Sámedikki gáibádusa gonagasreappá bivddu ja hálddašeami ektui , mat leat čuovvuvaččat : 1 ) Várret dárbbašlaš ruđaid 	daid vahágiidda 	maid gonagasreabbá dagaha dorskebivddus , 2 ) gonagasreappá bivdoearit galget stuoriduvvot ja buot bivdit áigeguovdilis guovllus fertejit searvat geahččalanbivdui , 3 ) Guolástusdirektoráhta ferte álggahit merddiid ovddideami mat doibmet dorskebivddus ja 4 ) hálddašanprošeakta mii galgá álggahuvvot Guolástusdepartemeantta ja Sámedikki gaskka guoská maiddái dasa ahte báikkálaččat beassat searvat reabbáresurssa hálddašeapmái .
Seammá guoská maiddái 	daid ruđaide 	mat addojuvvojit prošeavttaide ja eará doaibmabijuide .
doarjut sámi kulturmuitodoaibmabijuid nu ahte addojuvvo doarjja 	daid áŋgiruššansurggiide 	mat leat 1998-2001 Sámi kulturmuitoplánas .
Sámediggi čujuha Gieldadepartemeantta árvvoštallandoarjagii ( kap 571 poasta 64 ) 	daid gielddaide 	main leat stuorra golut vuođđoskuvllaid guovttegielalašvuođa ( sámi // dáru ) geažil Finnmárkkus .
Seammá guoská maiddái 	daid ruđaide 	mat addojuvvojit prošeavttaide ja eará doaibmabijuide .
Sámediggi čujuha Gieldadepartemeantta árvvoštallandoarjagii ( kap. 571 poasta 64 ) 	daid gielddaide 	main leat stuorra golut vuođđoskuvllaid guovttegielalašvuođa ( sámi // dáru ) geažil Finnmarkkus .
doarjut sámi kulturmuitodoaibmabijuid nu ahte addojuvvo doarjja 	daid áŋgiruššansurggiide 	mat leat 1998-2001 Sámi kulturmuitoplánas .
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea vuođđun 	daid áššiide 	main sámedikkiid mielas galggašii leat oktasaš vuolggasadji .
Sámi parlamentáralaš ráđđi lea vuođđun 	daid áššiide 	main sámedikkiid mielas galggašii leat oktasaš vuolggasadji .
Sámedikki doarjjastivra lea Sámedikki hálddašanorgána 	daid foanddaide 	ja doarjjaruđaide maid Sámediggi dáhttu doarjjastivrra juogadit .
Sámedikki doarjjastivra lea Sámedikki hálddašanorgána 	daid foanddaide 	ja doarjjaruđaide maid Sámediggi dáhttu doarjjastivrra juogadit .
Danin geahččala ge Sámediggi heivehit doaibmabijuid guolástusas 	daid dárbbuide 	, mat nissonolbmuin leat , maiddái lotnolasealáhusaid .
Váikkuhit dan ahte sihkkarastojuvvo jođiheapmi 	daid kulturásahusaide 	// mášggageavahusvisttiide mat juo leat ásahuvvon .
Danin geahččala ge Sámediggi heivehit doaibmabijuid guolástusas 	daid dárbbuide 	, mat nissonolbmuin leat , maiddái lotnolasealáhusaid .
Váikkuhit dan ahte sihkkarastojuvvo jođiheapmi 	daid kulturásahusaide 	// mášggageavahusvisttiide mat juo leat ásahuvvon .
Dát dávista 	daid dieđuide 	maid mii leat viežžan Norkring:s , mii eaiggáduššá ja doaimmaha sáddehatneahta Norggas .
Sámediggi oaivvilda ahte eanahálddašanortnegat 	daid guovlluide 	mat gullet dasa maid ILO-konvenšuvdna gohčoda « árbevirolaš guovlun » ( 14. artihkkal vuosttas čuokkis ) ferte leat nu ahte hálddašanovddasvástádus biddjojuvvo sápmelaččaide , ovddastuvvon Sámedikki bokte .
Sámediggi oaivvilda ahte eanahálddašanortnegat 	daid guovlluide 	mat gullet dasa maid ILO-konvenšuvdna gohčoda « árbevirolaš guovlun » ( 14. artihkkal vuosttas čuokkis ) ferte leat nu ahte hálddašanovddasvástádus biddjojuvvo sápmelaččaide , ovddastuvvon Sámedikki bokte .
Ráđđi válddii ovdan maiddái elliidsuodjalanlága oktavuođa 	daid vuostálasvuođaide 	, mat leat boraspiriid ja šibihiid guohtuma ektui .
Dát ráddjejuvvui 	daid guovlluide 	mat árbevirolaččat lohkkojuvvojit sámi ássanguovlun .
Riekteveahkki ráddjejuvvo 	daid surggiide 	maid riekteveahkkeláhka stivre .
Dásseárvu servodagas čatnasa lávga resursajuogustusaide sohkabeliid gaskka ja 	daid vejolašvuođaide 	, mat nissoniin ja albmáin lea váikkuhit ja mearridit .
Dásseárvu servodagas čatnasa lávga resursajuogustusaide sohkabeliid gaskka ja 	daid vejolašvuođaide 	, mat nissoniin ja albmáin lea váikkuhit ja mearridit .
Dasto lea Sámedikki mielas dehálaš ráhkadit dohkálaš bargoeavttuid 	daid áirasiidda 	geat leat nissonolbmot .
Sámediggi lea ovdal čujuhan gokko Norgga stáhta ii dávis 	daid mearrádusaide 	ja áigumušaide mat leat vuođđun konvenšuvdnii .
Sámi mánáidgárddiid erenoamáš sadji giellaovddideaddjin ja kultuvrra gaskkusteaddjin eaktuda ahte 	daid ásahemiide 	ja doaimmaide sihkkarastojuvvo ruhta .
Hálddašeami ja reguleremiid bokte boahtteáiggis ferte sihkkarastit dohkálaš bivdovejolašvuođaid 	daid bivdiide 	geat árbevirolaččat leat dárbbašan bivdit vuonain , ja dat mearkkaša dan ahte lagašvuođa- ja sorjjasvuođaprinsihpa ferte atnit vuođđun .
Lotnolasdoallu lea heivehuvvon 	daid luondduresurssaide 	mat gávdnojit sámi guovlluin .
Dán ferte dahkat danin vai sáhttá stivret ruđaid maid hálddaša 	daid surggiide 	maid diggi ieš háliida vuoruhit .
Dajáldagat sámi mátkkoštusealáhusdoaimmaid birra ( s. 27 , 3. teakstaoassi ) dávisitit 	daid prinsihpaide 	maid mii geavahit vuođđun .
Okta váikkuhangaskaoapmi maid ferte árvvoštallat , lea ásahit báhčinbálkáortnegiid - ain juo 	daid boraspiriide 	mat vaháguhttet olggobealde daid definerejuvvon
Dasto lea Sámedikki mielas dehálaš ráhkadit dohkálaš bargoeavttuid 	daid áirasiidda 	geat leat nissonolbmot .
Sámediggi lea ovdal čujuhan gokko Norgga stáhta ii dávis 	daid mearrádusaide 	ja áigumušaide mat leat vuođđun konvenšuvdnii .
Sámi mánáidgárddiid erenoamáš sadji giellaovddideaddjin ja kultuvrra gaskkusteaddjin eaktuda ahte 	daid ásahemiide 	ja doaimmaide sihkkarastojuvvo ruhta .
Hálddašeami ja reguleremiid bokte boahtteáiggis ferte sihkkarastit dohkálaš bivdovejolašvuođaid 	daid bivdiide 	geat árbevirolaččat leat dárbbašan bivdit vuonain , ja dat mearkkaša dan ahte lagašvuođa- ja sorjjasvuođaprinsihpa ferte atnit vuođđun .
Lotnolasdoallu lea heivehuvvon 	daid luondduresurssaide 	mat gávdnojit sámi guovlluin .
Dán ferte dahkat danin vai sáhttá stivret ruđaid maid hálddaša 	daid surggiide 	maid diggi ieš háliida vuoruhit .
Čujuhit dás eanetlohkojoavkkuide ja 	daid doarjaleaddjiide 	.
Dákkár báikkálaš guovddáŋiid galggašii ásahit 	daid guovlluide 	gos giella ii lea nanus .
Dát lasáhus lea ea.ea. 	daid dárbbuide 	mat leat čuoŋŋilan go Sámi kulturfoanda guokte mašimuš jagi lea oŋŋon mášga jearaldaga ja doarjjaohcama sámi ásahusain vuođđo-čájálmasaid lágidit .
Dákkár báikkálaš guovddáŋiid galggašii ásahit 	daid guovlluide 	gos giella ii lea nanus .
Dát lasáhus lea ea.ea. 	daid dárbbuide 	mat leat čuoŋŋilan go Sámi kulturfoanda guokte mašimuš jagi lea oŋŋon mášga jearaldaga ja doarjjaohcama sámi ásahusain vuođđo-čájálmasaid lágidit .
Sámi oahppoplána álggahettiin lasihii departemeanta ruhtajuolludeami 	daid gielddaide 	mat oahpahit dán oahppoplána mielde , ja gielddat leat dađi mielde go departemeanta lea ádden , leamaš oalle duhtavaččat dasa .
Dákkáraš oktavuođain áigu Sámediggi mašit áiggis dárkileabbot presiseret fápmuibidjanáigemeari 	daid doarjjaortnegiidda 	mat galget gustot livnnet- dahje ohcanjahkái .
NSR lea oŋŋon diehtit ahte dát ruđat eai leat doarvái 	daid dárbbuide 	mat leat sámegiela ektui reaidogiellan .
Hoahpuhit barggu mii guoská Sámedikki vuollásaš ráđiid organiseremii , ja 	daid bargguide 	ja doaimmaide Sámedikki doarjjaortnegiid struktuvrrain fárrolaga .
Hoahpuhit barggu mii guoská Sámedikki vuollásaš ráđiid organiseremii , ja 	daid bargguide 	ja doaimmaide Sámedikki doarjjaortnegiid struktuvrrain fárrolaga .
Sámediggi atná eanemus riektan buktit mearkkašumiid 	daid áššiide 	mat gusket eanemusat sámi álbmogii .
Sámediggi atná eanemus riektan buktit mearkkašumiid 	daid áššiide 	mat gusket eanemusat sámi álbmogii .
Mii bivdit Sámedikki bargat dan ala ahte geahččalit bissehit dán heaittiheami , ja oččodit poastta fas 	daid báikkiide 	gos dat leat heaittihuvvon .
Sámedikki hálddašanorgánat leat maiddái doalahan iežaset 	daid bušeahttarámmaide 	maid Sámediggi lea bidjan .
Dát dainna ulbmiliin , vai diggi buoremusat sáhttá stivret ruđaid 	daid surggiide 	maid diggi ieš háliida prioriteret .
Sámedikki hálddašanorgánat leat maiddái doalahan iežaset 	daid bušeahttarámmaide 	maid Sámediggi lea bidjan .
Dát dainna ulbmiliin , vai diggi buoremusat sáhttá stivret ruđaid 	daid surggiide 	maid diggi ieš háliida prioriteret .
Gieldadepartemeanta ovddidii 30.06.97 beaiváduvvon reivves mearkkašumiid foandda njuolggadusaid 	daid rievdademiide 	, maid diggi dagai 07.02.97 .
Dát guoská ulbmilhápmehusaide , strategiijaide ja 	daid doaibmabijuide 	maid diggi lea gávnnahan , ahte sáhtášii álggahit 1998s .
Dat go Alimusriekti bidjá vealtakeahtes deattu 	daid árvvoštallamiidda 	mat dahkkojuvvojedje jagi 1897 duomus , lea seamma go suhppejuvvošeimmet dološáigái sámi vuoigatvuođaid ektui obalaččat .
Dás árvvoštallojuvvojit investerengolut sihke vistái ja 	daid čájáhusaide 	, installeremiidda ja rusttegiidda muđui maidda lea dárbu , bušeahtta ja ruhtadanplána investeremiid várás .
Gieldadepartemeanta ovddidii 30.06.97 beaiváduvvon reivves mearkkašumiid foandda njuolggadusaid 	daid rievdademiide 	, maid diggi dagai 07.02.97 .
Dát guoská ulbmilhápmehusaide , strategiijaide ja 	daid doaibmabijuide 	maid diggi lea gávnnahan , ahte sáhtášii álggahit 1998s .
Dat go Alimusriekti bidjá vealtakeahtes deattu 	daid árvvoštallamiidda 	mat dahkkojuvvojedje jagi 1897 duomus , lea seamma go suhppejuvvošeimmet dološáigái sámi vuoigatvuođaid ektui obalaččat .
Dás árvvoštallojuvvojit investerengolut sihke vistái ja 	daid čájáhusaide 	, installeremiidda ja rusttegiidda muđui maidda lea dárbu , bušeahtta ja ruhtadanplána investeremiid várás .
Sámediggi oaivvilda , ahte barggu sámi áššiin Norggas ferte bajidit vai ovdáneapmi dávistivččii 	daid mihttomeriide 	, mat leat hábmejuvvon sihke Sd. dieđáhusas nr. 41 ( 1996-97 ) ja lassidieđáhusas .
Gielda- ja regiovdnaministaris lea dattetge konstitušuvnnalaš ovddasvástádus juolludusaid geavaheapmái ja 	daid rasttildemiide 	, jos dat eai dávis Stuorradikki mearrádusaide .
Seamma boastut lea dadjat , ahte Sámediggi ferte bidjat dárbbašlaš politihkalaš deattu , jos galgá oažžut doarjaga 	daid áššiide 	mat ovddiduvvojit .
Sámediggi oaivvilda , ahte barggu sámi áššiin Norggas ferte bajidit vai ovdáneapmi dávistivččii 	daid mihttomeriide 	, mat leat hábmejuvvon sihke Sd. dieđáhusas nr. 41 ( 1996-97 ) ja lassidieđáhusas .
Gielda- ja regiovdnaministaris lea dattetge konstitušuvnnalaš ovddasvástádus juolludusaid geavaheapmái ja 	daid rasttildemiide 	, jos dat eai dávis Stuorradikki mearrádusaide .
Seamma boastut lea dadjat , ahte Sámediggi ferte bidjat dárbbašlaš politihkalaš deattu , jos galgá oažžut doarjaga 	daid áššiide 	mat ovddiduvvojit .
Sámediggi oaivvilda , ahte barggu sámi áššiin Norggas ferte bajidit vai ovdáneapmi dávistivččii 	daid mihttomeriide 	, mat leat hábmejuvvon sihke Sd. dieđáhusas nr. 41 ( 1996-97 ) ja lassidieđáhusas .
Gielda- ja regiovdnaministaris lea dattetge konstitušuvnnalaš ovddasvástádus juolludusaid geavaheapmái ja 	daid rasttildemiide 	, jos dat eai dávis Stuorradikki mearrádusaide .
Bargu lotnolasdoaluin lea heivehuvvon 	daid luondduresurssaide 	, mat gávdnojit sámi guovlluin .
» SVFa joavku doarju nannosit ahte galgá leat friija bivdu 	daid fatnasiidda 	mat leat 10 m 60 cm guhkkimusat , dát mearkkaša 35 juolggi .
Bargu lotnolasdoaluin lea heivehuvvon 	daid luondduresurssaide 	, mat gávdnojit sámi guovlluin .
Sámediggi áigu deattuhit dávisteami njuolga 	daid hástalusaide 	maid boazodoallostivrra hápme .
Otná juohkimat ja juohkimiid váilumat eai dávis 	daid dárbbuide 	mat leat gánnáhahtti ja ekologálaš doaimmas .
Iešalddis dagaha dát dan ahte gártet ollu oasálaččat geain iešguđet dásis lea váikkuhanfápmu 	daid rámmaeavttuide 	mat boazobargiin leat iežaset ealáhusa várás .
Sámediggi áigu deattuhit dávisteami njuolga 	daid hástalusaide 	maid boazodoallostivrra hápme .
Otná juohkimat ja juohkimiid váilumat eai dávis 	daid dárbbuide 	mat leat gánnáhahtti ja ekologálaš doaimmas .
Iešalddis dagaha dát dan ahte gártet ollu oasálaččat geain iešguđet dásis lea váikkuhanfápmu 	daid rámmaeavttuide 	mat boazobargiin leat iežaset ealáhusa várás .
Sámediggi háliida giddet fuomášumi boazodoallolága paragráfii 8 a ) , ja 	daid plánagáibádusaide 	mat doppe leat .
Ná oažžut ealáhusas stuorát dohkkejumi ja ovddasvástádusa 	daid doaibmabijuide 	mat plánejuvvojit čađahuvvot .
Dát govus čájeha váldosivaid 	daid váttisvuođaide 	mat boazodoalus leat otne .
Sámediggi háliida giddet fuomášumi boazodoallolága paragráfii 8 a ) , ja 	daid plánagáibádusaide 	mat doppe leat .
Ná oažžut ealáhusas stuorát dohkkejumi ja ovddasvástádusa 	daid doaibmabijuide 	mat plánejuvvojit čađahuvvot .
Dát govus čájeha váldosivaid 	daid váttisvuođaide 	mat boazodoalus leat otne .
Danin geahččala ge Sámediggi heivehit doaibmabijuid guolástusas 	daid dárbbuide 	, mat nissonolbmuin leat , maiddái lotnolasealáhusaid .
Váikkuhit dan ahte sihkkarastojuvvo jođiheapmi 	daid kulturásahusaide 	// mášggageavahusvisttiide mat juo leat ásahuvvon .
Danin geahččala ge Sámediggi heivehit doaibmabijuid guolástusas 	daid dárbbuide 	, mat nissonolbmuin leat , maiddái lotnolasealáhusaid .
Váikkuhit dan ahte sihkkarastojuvvo jođiheapmi 	daid kulturásahusaide 	// mášggageavahusvisttiide mat juo leat ásahuvvon .
Dasto lea Sámedikki mielas dehálaš ráhkadit dohkálaš bargoeavttuid 	daid áirasiidda 	geat leat nissonolbmot .
Sámediggi lea ovdal čujuhan gokko Norgga stáhta ii dávis 	daid mearrádusaide 	ja áigumušaide mat leat vuođđun konvenšuvdnii .
Sámi mánáidgárddiid erenoamáš sadji giellaovddideaddjin ja kultuvrra gaskkusteaddjin eaktuda ahte 	daid ásahemiide 	ja doaimmaide sihkkarastojuvvo ruhta .
Hálddašeami ja reguleremiid bokte boahtteáiggis ferte sihkkarastit dohkálaš bivdovejolašvuođaid 	daid bivdiide 	geat árbevirolaččat leat dárbbašan bivdit vuonain , ja dat mearkkaša dan ahte lagašvuođa- ja sorjjasvuođaprinsihpa ferte atnit vuođđun .
Lotnolasdoallu lea heivehuvvon 	daid luondduresurssaide 	mat gávdnojit sámi guovlluin .
Dán ferte dahkat danin vai sáhttá stivret ruđaid maid hálddaša 	daid surggiide 	maid diggi ieš háliida vuoruhit .
Dajáldagat sámi mátkkoštusealáhusdoaimmaid birra ( s. 27 , 3. teakstaoassi ) dávisitit 	daid prinsihpaide 	maid mii geavahit vuođđun .
Okta váikkuhangaskaoapmi maid ferte árvvoštallat , lea ásahit báhčinbálkáortnegiid - ain juo 	daid boraspiriide 	mat vaháguhttet olggobealde daid definerejuvvon
Dasto lea Sámedikki mielas dehálaš ráhkadit dohkálaš bargoeavttuid 	daid áirasiidda 	geat leat nissonolbmot .
Sámediggi lea ovdal čujuhan gokko Norgga stáhta ii dávis 	daid mearrádusaide 	ja áigumušaide mat leat vuođđun konvenšuvdnii .
Sámi mánáidgárddiid erenoamáš sadji giellaovddideaddjin ja kultuvrra gaskkusteaddjin eaktuda ahte 	daid ásahemiide 	ja doaimmaide sihkkarastojuvvo ruhta .
Hálddašeami ja reguleremiid bokte boahtteáiggis ferte sihkkarastit dohkálaš bivdovejolašvuođaid 	daid bivdiide 	geat árbevirolaččat leat dárbbašan bivdit vuonain , ja dat mearkkaša dan ahte lagašvuođa- ja sorjjasvuođaprinsihpa ferte atnit vuođđun .
Lotnolasdoallu lea heivehuvvon 	daid luondduresurssaide 	mat gávdnojit sámi guovlluin .
Dán ferte dahkat danin vai sáhttá stivret ruđaid maid hálddaša 	daid surggiide 	maid diggi ieš háliida vuoruhit .
Čujuhit dás eanetlohkojoavkkuide ja 	daid doarjaleaddjiide 	.
Dákkár báikkálaš guovddáŋiid galggašii ásahit 	daid guovlluide 	gos giella ii lea nanus .
Dát lasáhus lea ea.ea. 	daid dárbbuide 	mat leat čuoŋŋilan go Sámi kulturfoanda guokte mašimuš jagi lea oŋŋon mášga jearaldaga ja doarjjaohcama sámi ásahusain vuođđo-čájálmasaid lágidit .
Dákkár báikkálaš guovddáŋiid galggašii ásahit 	daid guovlluide 	gos giella ii lea nanus .
Dát lasáhus lea ea.ea. 	daid dárbbuide 	mat leat čuoŋŋilan go Sámi kulturfoanda guokte mašimuš jagi lea oŋŋon mášga jearaldaga ja doarjjaohcama sámi ásahusain vuođđo-čájálmasaid lágidit .
Sámediggeráđđi lea juogadan sámi váldoorganisašuvnnaid doarjaga 	daid organisašuvnnaide 	mat 1998:s ge oŋŋo doarjaga .
Dasto lea Sámediggái hástalussan koordineret ieŋas plánabarggu ja oaŋŋut plánaidis doaibmat vai dávistivčče 	daid váikkuhangaskaomiide 	ja doarjjaortnegiidda maid Sámediggi áiggis áigái hálddaša .
Dasto lea Sámediggái hástalussan koordineret ieŋas plánabarggu ja oaŋŋut plánaidis doaibmat vai dávistivčče 	daid váikkuhangaskaomiide 	ja doarjjaortnegiidda maid Sámediggi áiggis áigái hálddaša .
Sámediggi oaidná dárbun ahte Ráđđehusa prinsihppadieđáhus , lassin mašosgeahččama perspektiivii ja dálá dili čilgemii , eambbo buktá oaiviliddis 	daid eavttuhusaide 	ja čuolmmaide maid Sámediggi ovddida sámi servodaga boahtteáiggi hástalusaid oktavuođas , gč. čuoggá 2.2 vuolábealde .
Sámediggi lea ovdal čujuhan gokko Norgga stáhta ii dávis 	daid mearrádusaide 	ja áigumušaide mat leat vuođđun konvenšuvdnii .
Dál bargojuvvo sámepolitihkalaš perspektiivva ovttastahttimiin 	daid surggiide 	maidda gielddain ja fylkagielddain lea ovddasvástádus .
Sámediggi hálidivččii bidjat veaháš stuorát deattu 	daid hástalusaide 	mat ealáhusas lea muđui riikkas .
Dán lea Sámediggi meannudan áššis 24/98/24 ja lea gearggus váldit ovddasvástádusa nuppástuhttinbarggu joatkimis , jos rámmaeavttut dávistit 	daid doaimmaide 	maid ferte čoavdit .
Ráđđehusa sámi doaibmabijuid koordinerema barggu čuovvuleapmin stáhtabušeahtas , leat lassin 	daid doaibmabijuide 	mat leat Sámedikki ieŋas bušeahtas guorahallan maiddái doaibmabijuid maid Sámedikkit ii leat vuos hálddašit .
Dákkár báikkálaš guovddáŋiid galggašii ásahit 	daid guovlluide 	gos giella ii lea nanus .
Sámediggi oaidná dárbun ahte Ráđđehusa prinsihppadieđáhus , lassin mašosgeahččama perspektiivii ja dálá dili čilgemii , eambbo buktá oaiviliddis 	daid eavttuhusaide 	ja čuolmmaide maid Sámediggi ovddida sámi servodaga boahtteáiggi hástalusaid oktavuođas , gč. čuoggá 2.2 vuolábealde .
Sámediggi lea ovdal čujuhan gokko Norgga stáhta ii dávis 	daid mearrádusaide 	ja áigumušaide mat leat vuođđun konvenšuvdnii .
Dál bargojuvvo sámepolitihkalaš perspektiivva ovttastahttimiin 	daid surggiide 	maidda gielddain ja fylkagielddain lea ovddasvástádus .
Sámediggi hálidivččii bidjat veaháš stuorát deattu 	daid hástalusaide 	mat ealáhusas lea muđui riikkas .
Dán lea Sámediggi meannudan áššis 24/98/24 ja lea gearggus váldit ovddasvástádusa nuppástuhttinbarggu joatkimis , jos rámmaeavttut dávistit 	daid doaimmaide 	maid ferte čoavdit .
Ráđđehusa sámi doaibmabijuid koordinerema barggu čuovvuleapmin stáhtabušeahtas , leat lassin 	daid doaibmabijuide 	mat leat Sámedikki ieŋas bušeahtas guorahallan maiddái doaibmabijuid maid Sámedikkit ii leat vuos hálddašit .
Dákkár báikkálaš guovddáŋiid galggašii ásahit 	daid guovlluide 	gos giella ii lea nanus .
Doaimmat berrejit biddjot 	daid báikkiide 	guovllus mat lunddolaččat heivejit doaimmaide .
Dása gullá maid dat maid SVL dás celkkii árat , ahte fertet searvat 	daid oktavuođaide 	gos duddjot áddejumi ja dieđu sámegiela dárbbuid birra davviriikkalaš ja riikkaidgaskasaš dásis .
Sámi oahppoplána álggahettiin lasihii departemeanta ruhtajuolludeami 	daid gielddaide 	mat oahpahit dán oahppoplána mielde , ja gielddat leat dađi mielde go departemeanta lea ádden , leamaš oalle duhtavaččat dasa .
Dákkáraš oktavuođain áigu Sámediggi mašit áiggis dárkileabbot presiseret fápmuibidjanáigemeari 	daid doarjjaortnegiidda 	mat galget gustot livnnet- dahje ohcanjahkái .
NSR lea oŋŋon diehtit ahte dát ruđat eai leat doarvái 	daid dárbbuide 	mat leat sámegiela ektui reaidogiellan .
Hoahpuhit barggu mii guoská Sámedikki vuollásaš ráđiid organiseremii , ja 	daid bargguide 	ja doaimmaide Sámedikki doarjjaortnegiid struktuvrrain fárrolaga .
Hoahpuhit barggu mii guoská Sámedikki vuollásaš ráđiid organiseremii , ja 	daid bargguide 	ja doaimmaide Sámedikki doarjjaortnegiid struktuvrrain fárrolaga .
Sámediggi atná eanemus riektan buktit mearkkašumiid 	daid áššiide 	mat gusket eanemusat sámi álbmogii .
Sámediggi atná eanemus riektan buktit mearkkašumiid 	daid áššiide 	mat gusket eanemusat sámi álbmogii .
Doarjjageavadaga rievdadeapmi dagahivččii stuorra ekonomálaš váikkuhusaid 	daid rámmaide 	mat leat Sámi ovddidanfoanddas .
Sámedikki doarjjastivrras ii leat fápmudus juolludit doaibmadoarjaga lassin 	daid rámmaide 	maid Sámedikki dievasčoahkkin lea fállan .
Dađi mielde makkár vejolašvuođaid data vuođđu addá , áigut maid guoskkahallat eará fitnodatovddidemiid6 mat leat vejolaččat 	daid duodjefitnodagaide 	mat gullet doaibmadoarjjaortnegii .
Vástádusat čájehit ahte vuovdin Njuolga kundarii ja Iežas vuovdinbuvri leat dehálepmosat 	daid duojáriidda 	geat vástidedje , dasto Rámbuvri ja Márkanat .
Danin leat árvvoštallamat dás ráhkaduvvon Láhkaásahusat mat gusket persuvdnadieđuide lága vuođul ( www.lovdata.no ) , ja 	daid dokumentašuvnnaide 	ja bagadusaide mat gávdnojit Databearráigeahču dokumeantaarkiivvas ( www.datatilsynet.no ) .
Loahpalaččat áigut čujuhit muhtun konkrehtalaš čovdosiidda mat leat áigeguovdilat Sámediggái , mat leat huksejuvvon 	daid vásáhusaide 	mat Databearráigeahču ja Boazodoallohálddahusa áššemeannudeddjiin leat mii guoská boazodoallodatabasa hálddašeapmái , gos maid gieđahallojuvvojit čearddalaš // sámi persuvdnadieđut .
Dat sulastahttet 	daid raporterendárbbuide 	mat Sámedikkis leat duodjefitnodagaid ekonomalaš ovdáneami hárrái , maid Sámediggi dárbbaša duodjefitnodagain mat leat ožžon doaibmadoarjaga .
Giehtadihtoriid geavaheaddjefiillat synkroniserejuvvojit servera geavaheaddjefiillaiguin , nu ahte geavaheaddjis lea vejolašvuohta beassat 	daid fiillaide 	vaikko ii leat ge serverii čadnon , ovdamearkkadihte mátkkiin .
Čovdosat mat evttohuvvojit Finnmárkui , leat várra heivvolaččat maiddái mearrasámi guovlluide , vejolaččat 	daid rádjeguovlluide 	muđuige riikkas .
Sámediggi lea positiivvalaš 	daid doaibmabijuide 	mat sáhttet hehttet norgga eiseválddiid giddemis unnimus fatnasiid eret vuotna- ja riddolagaš bivddus , ja oaivvilda ahte lea dárbu vuoruhit dán joavkku ovddabeallái earáid jos šattaš resursavátnivuohta .
Ásahuvvo sorjjasmeahttun bearráigeahččanorgána mii galgá bearráigeahččat ahte boazodoallu ja hálddašeapmi doaimmahuvvo 	daid rámmaeavttuide 	dávistettiin mat leat mearriduvvon .
Seammás go boazodoalloláhka ja guovllustivrrat berrejit doaibmat guhkit áigodaga , ferte biddjojuvvot sorjjasmeahttun bearráigeahččanorgána mii sáhttá bearráigeahččat dan ahte boazodoallu doaimmahuvvo dávistettiin 	daid rámmaeavttuide 	mat leat mearriduvvon .
Danne bivdá Sámediggi ahte Suodjalus doalaha iežas NINA ( Nelleman ja Vistnes ) raportta ektui ja 	daid jurddabohtosiidda 	mat das leat .
Sámediggi áigu garrasit deattuhit dan ahte lassin 	daid joavkkuide 	mat namuhuvvojit stuorradiggedieđáhusas , lea stuorra dárbu čielggadit movt dáruiduhttinpolitihkka lea váikkuhan sámiide ja kvenaide iešguđet servodatsurggiin .
Sámediggi lea 1993 rájes juohkán guovttegielatvuođa doarjagiid 	daid suohkaniidda 	ja fylkkasuohkaniidda mat áiggis áigái leamaš mielde sámegiela hálddašanguovllus .
Mii leat lohkan buot árvvoštallanáigodahkii guoskevaš jagiid raporttaid , mat gullet 	daid suohkaniidda 	ja fylkkasuohkaniidda mat leat mielde dan árvvoštallamis .
Mii hukset dán čállosa eanemusat 	daid raporttaide 	maid suohkanat leat sádden Sámediggái giellaruđaid geavaheami birra .
Muhto leat hástalusat mat gusket 	daid gáibádusaide 	maid Sámediggi lea bidjan doarjaga geavaheapmái .
Lea dárbu ásahit ekonomalaš rámma mii lea čadnon guovttegielatvuhtii lassin 	daid prošeaktadoarjagiidda 	maid sáhttá ohcat nannet ja ovddidit giela .
4.12 Gažadaniskkadeapmi Gažadaniskkadeapmi 7 čađahuvvui dan várás ahte čohkket lassidieđuid 	daid dieđuide 	mat juo ledje gávdnamis ja vai sáhttit ráhkadit álkis kvantitatiiva analysaid ja gráfalaš sárgumiid .
Suohkan dorvvasta departemeanttaid oktasaš bargojoavkku 2002 raportii , ja oaivvildit ahte dat doarju suohkana oainnu , ahte ii leat dárbu fievrredit sierra rehketdoalu 	daid lassigoluide 	maid guovttegielatvuohta mielddisbuktá .
- Sámedikkis galgá leat váldi nammadit stivrra buot 	daid ásahusaide 	maidda Sámediggi juolluda njuolggadoarjaga .
Almmolaš bálvalusain , skuvladoaimmahagas ja dearvvašvuođa- ja sosiálabálvalusain sámi báikegottiin galgá kvalitehta dávistit 	daid mihttomeriide 	mat leat biddjojuvvon nationála dásis .
Ođđa teakstaoassi kapihttalii 8 Birasgáhtten ja kultursuodjaleapmi , teakstaoassái Minerálat , maŋŋá vuosttáš teakstaoasi : Stuorradikki ja Sámedikki mearrádusaid vuođul ođđa minerálalága hárrái ahte ii addit miehtama láhkii ja 	daid aktivitehtaide 	maid dat regulere , sáddii Sámediggeráđđi geassemánus 2009 gulaskuddamii evttohusa mainna lágiin Sámediggi sáhtášii njuolga gulahallat minerálaservviiguin ja liikká sáhttit miehtat mineráladoaimmaide mat leat heivehuvvon riikkaidgaskasaš riektestandárddaide álgoálbmogiid várás .
Dovdomearkan 	daid doaluide 	mat heaittihuvvojit , lea dat go dáid doaluid divodeapmi livččii hui divrras ja doaibmaekonomiija liikká ii buorránivččii dan geažil .
Mi eat galgga heaitit dutkamis Ja go dutkan loahpahuvvo de mii galgat leat joavdan dohko gos vulggiimet ja oahpásmuvvat báikái vuosttaš gearddi T. S. Elliot Sámediggeráđđi vuođđuda politihkas 	daid árbedieđuide 	ja árvvuide mat leat sámi servodagas .
Sámedikki biraspolitihka rievttálaš vuođu sáhttá maiddái čatnat 	daid vuoigatvuođaide 	maid máilmmi álgoálbmogat muđui vurdet birasrievtti oktavuođas .
Nuoskkideamis áimmus , čáziin ja eatnamis sáhttet leat váikkuhusat lundui ja 	daid olbmuide 	geat doppe ásset .
Sámediggi ii leat duođas ožžon dieđuid áššiid sisdoalus ii ge leat ožžon vástádusa buot 	daid árvalusaide 	maid Sámediggi lea addán stáhtaráđđái .
Sámediggi háliidii vuoruhit stuorát mielkeeriid 	daid doaluide 	sámi guovlluin mat háliidedje viiddidit doaibmavistti ja
Álgoálbmotvuoigatvuođaid sihkkarastin mii váikkuha árbevirolaš máhtolašvuođaid ja luondduriggodagaid suodjaleapmái váikkuha positiivvalaččat 	daid dálkkádathástalusaide 	mat leat ovddabealde .
Sámedikkis galgá leat ráđđeaddi doaibma fylkkasuohkaniid ektui go guoská 	daid prošeaktaohcamiidda 	maid sámi mearridanjoavku meannuda .
Deattuhuvvui ahte lea nana dárbu ahte álgoálbmogat servet 	daid šiehtadallamiidda 	birasgeatnegasvuođaid birra Kyotoprotokolla vuolde mii galgá mearriduvvot dálkkádatnjunuščoahkkimis Københámmanis 2009:s .
Sámediggi lea maiddái bidjan muhtun mearkkašumiid 	daid eavttuide 	ja vuordámušaide maid Sámediggi bijai mearrádusas 2005:s go doarjjui ođastuvvon finnmárkkuláhkaevttohusa , ja man muddui dát leat čuovvoluvvon Norgga eiseválddiid beales dán rádjai .
Stuorradikki ja Sámedikki mearrádusaid vuođul ođđa minerálalága hárrái ahte ii addit miehtama láhkii ja 	daid aktivitehtaide 	maid dat regulere , sáddii Sámediggeráđđi geassemánus 2009 gulaskuddamii evttohusa mainna lágiin Sámediggi sáhtášii njuolga gulahallat minerálaservviiguin ja liikká sáhttit miehtat mineráladoaimmaide mat leat heivehuvvon riikkaidgaskasaš riektestandárddaide álgoálbmogiid várás .
Boraspiret leat áittan 	daid sávzzaide 	mat leat guohtumin meahcis .
Jos omd. Davvi-Norga livččii ( vejolaččat ávádat 7 ) sierra eanandoallopolitihkalaš ávádat , de sáhtášii geahččalit eanandoallopolitihkalaš málle mii eanet lea heivehuvvon 	daid hástalusaide 	ja luonddu attáldagaide mat leat sámi guovlluin .
Jáhku mielde addet mearka- ja bearráigeahččanortnegat buriid eavttuid báikkálaš ja árbevirolaš buktagiidda 	daid osiide 	borramušmárkanis gos jerrojuvvojit erenoamášt buktagat ja šláddjivuohta .
Deaŧalaš lea iskat makkár buktagiid olbmot sávvet , ja čatnat daid oktii 	daid gáibádusaide 	mat golaheaddjiin leat ja makkár sodju márkaniin lea .
Jahkásaš mearkkašumiiguin 	daid fáttáide 	, de geahččalat čájehit rievdadusaid mat sámi servodagas lea dáhpáhuvvan .
Vuolábealde ovdanbiddjojit logut mat čájehit ovdáneami gaskal 1990 ja 2008 soames riddoja vuotnasuohkaniin Finnmárkkus , Romssas ja Nordlánddas – ráddjejuvvon 	daid suohkaniidda 	mat ollásit gullet SUF-guvlui.29 Vai sáhttá buohtastahttit váldojit mielde soames gaskamearálaš logut olles riikkas , ja Møre ja Romsdalas ; fylka mii NAČ 2008 : 5 ( Riddoguolástuslávdegotti evttohusa ) rihkku dan ovdáneami mii lea guolásteddjiid lohku dađistaga njiedjá .
Lassi dasa dát ealáhusat lea vuođđun oallu 	daid bargosajiide 	mat lea ásahuvvon almmolaš hálddahusain .
	daid guovlluide 	mat leat guovddážis resursaávkkástallama oktavuođas , nu movt davviguovlluin odne .
Jus foanda hálida oažžut ain eanet ohcciid vuoruhuvvon joavkkuin ( ovdamearkkadihte nissonolbmuid ja nuoraid gaskkas ) , de ferte foanda áŋgireappot ohcat márkaniin ja árvvoštallat vugiid movt geasuhivččii eanebuid ohcat , ovdamearkkadihte alit doarjjameari 	daid joavkkuide 	.
Dutkit vejolašvuohta oažžut dieđuid eaŋkilohcamušaid birra , lea ráddjejuvvon 	daid dieđuide 	maid guhtege áššemeannudeaddji lea registreren datafiillaide .
Lassin 	daid suohkaniidda 	mat bohte mielde jagis 2005 , de mielddisbuvttii viiddideapmi maid dan ahte sámi álbmot Sážžás ja Leaŋgáviikka nannánbealde besse bohte mielde .
N=110 Juo , ipmirdin // ipmirdeimme // ipmirdeimmet ahte mu // munno // min ohcamuš ii lean doarvái buorre Juo , danin go doaibma ii gusto heiven SOF vuoruhuvvon surggiide Juo , danin go ohcamuš guoskkai doibmii // doaimmaide olggobealde SOF doaibmaguovllu Juo , muhto mun // moai // mii eat leat oppalohkái ovttaoaivilis 	daid ákkaide 	maid SUF geavahii In , biehttaleapmi lei áibbas áddetmeahttun munnje // munnuide // midjiide In dieđe
Bealli sis dadje ahte váldosivva dasa go sii váldet foanddain oktavuođa , lei guláskuddan dihtii ahte lea go sin prošeakta dakkár mii gullá 	daid doaimmaide 	maid foanda doarju .
Ovddabeale tabealla čájeha ahte min vástideddjiin lea hui buorre oaidnu iežaset prošeavttaide ja 	daid váikkuhusaide 	.
Dát vástádusat sáhttet čájehit dan ahte SOF doarjagat doibmet hui bures ávkin 	daid ealáhusmálliide 	mat leat dáin guovlluin , ja leat maid ávkin ohcciide gávnnahit movt sáhtáše iežaset áigumušaid ovdánahttit .
Foanddas leamaš dasto stuorá guovllupolihkalaš doaibma Finnmárkkus ja Davvi-Tromssas , ja okta politihkkáriin oaivvilda ahte dat sáhttá leat danin go njuolggadusat heivejit buorebut 	daid guovlluide 	.
Dasa lassin addá foanda alladit máksinmeriid mielde doarjaga mašiinnain ja bargoneavvuid oastimii maid duohken leat oktasašdoaimmaid , go 	daid ohcamušaide 	mat bohtet eaŋkilolbmuin .
Go dat lea daddjon , de fertet maid lasihit ahte gávdnojit diehttelas maid ovdamearkkat gos čielga doaimmat leat namuhuvvon dan oasis gosa doaimmat gullet bušeahtas , ja ahte 	daid doaimmaide 	leat čállojuvvon raporttat .
Danne sáhtát don válljet dan eallindili mii heive buoremusat 	daid bálvalusaide 	ja daid dieđuide maid don dárbbašat .
Danne sáhtát don válljet dan eallindili mii heive buoremusat daid bálvalusaide ja 	daid dieđuide 	maid don dárbbašat .
Dát boahtá earret eará das go dilli lea menddo guhkás heivehuvvon gilvaleaddji beroštumiid gáibádusaide , ja erenoamážit go suodjalanguovllut leat rahppojuvvon gávppálaš áigmušaide mii sáhttá čuohcat eanet 	daid guovlluide 	gosa juo lea bahkkejuvvon .
Finnmárkoláhka lea oktasaš čoavddus 	daid hástalusaide 	mat mis leat ovttas .
Dievasčoahkkinjođiheaddji Vedhugnes reagere maiddái 	daid boasttudieđuide 	jávkama ja bálkká birramat buohtastahttojuvvojit vástesaš dieđuiguin Sámedikkis Suoma bealde , gos jávkan NRK mielde lea birrasii 30 proseantta .
Konvenšuvnnas ii leat makkárge mearrádus mii njuolga muddešii dán beali , muhto dokumeantta álggahusa viđát teakstaoasis lea lunddolaš eaktu mii guoská 	daid riikkaide 	mat leat dohkkehan konvenšuvnna .
Dát váldi dávista 	daid beliide 	mat leat čađahuvvon ovdal láhkavuođu ektui .
Min ulbmilin lea ahte galget gávdnot máŋga geainnu dan bálvalussii dahje 	daid dieđuide 	maid leat ohcamin .
Jos mii galgat ovttas doalvut servodaga ovddosguvlui 	daid sániide 	dávistettiin maid mii riikkaidgaskasaččat cealkit , de fertet mii duostat ođđa vugiiguin ruovttus hábmet min demokratiija ja dohkkehit vuoigatvuođaid , dadjá earret eará Nystø sáhkavuorustis oktasaš sámi parlamentarihkkariid konferánssas Johkamohkis guovvamánu 24. b. 2005.
Min iežamet rahčamušaid oktavuođas oažžut stuorát rievttalašvuođa ja vuoigatvuođaid 	daid guovlluide 	gos mii leat ássan ovdahistorjjálaš áiggi rájes , ja vuoigatvuođa ovdáneami oktavuođas iežamet eavttuid mielde , leat mii oaidnán ahte dárbbašuvvo máhtolašvuohta .
Mu mielas šaddá gelddolaš gullat maid dii oaivvildehpet 	daid bohtosiidda 	ja hástalusaide mat mis leat dáppe .
Nappo ii leat eahpádus das ahte mis álgoálbmogin galgá leat váikkuhanfápmu 	daid mearrádusaide 	mat gusket midjiide , ja dát guoská dieđusge maid boazodollui .
Don gávnnat maid liŋkkaid 	daid árvalusaide 	mat leat boahtán Sámedikkis .
Sámediggeráđđi lea várren ruđaid bálká- ja haddegoarkŋumii 	daid ásahusaide 	mat ožžot njuolgga doarjaga Sámedikkis .
30 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	, mat ollašuhttet juolludaneavttuid
50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid
50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid
50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid .
50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid
50 % jahkásaš rámmas juogaduvvo luohtta 	daid organisašuvnnaide 	mat devdet juolludaneavttuid
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas
Dát ii guoskka 	daid oahpponeavvuide 	mat leat olámuttus dušše interneahtas .
Oppalaš gollun lohkkojuvvojit eará golut mat lágádusas leat oahpponeavvu ovddideapmái lassin 	daid goluide 	mat bohtet ovdan čuoggás b ) .
Prošeakta čađahuvvo dávistettiin 	daid plánaide 	mat leat ovddiduvvon .
Sámedikki doaibma guoská 	daid guovlluide 	riikkas gos sámit ásset .
Álbmotriekti lea rámman 	daid árvvoštallamiidda 	ja evttohusaide , mat ovddiduvvojit .
Sámediggi lea vuosttažettiin politihkalaš orgána ja danne mii bargat árjjalaččat váikkuhan dihte eavttuide vai gávnnašeimmet politihkalaš čovdosiid 	daid rievdamiidda 	mat šaddet .
Dát ii mearkkaš dan ahte buot Sámedikki áirasat leat gaskaneaset ovttamielalaččat , muhto ahte vuođđun 	daid mearrádusaide 	mat dahkkojuvvojit lea politihkalaš proseassa .
Eaktudit ahte diet govvideaddjit addet govaid nuvttá 	daid mediaide 	main eai leat ovddasteaddjit govven-joavkkuin .
Ollu jagiid leat bargan buhtadusortnegiid oččodemiin 	daid sámiide 	geat eai beassan skuvlla vázzit nuppi máilmmi soađi geažil .
Seamma guoská 	daid áššebáhpiriidda 	main lea dakkár sisdoallu maid almmolašvuođalága spiehkastatmearrádusat muddejit .
1. oskkuartihkkal • Mánát ja nuorat galget sámi muitalusaid bokte oahppat sápmelaččaid oainnu birra lundui ja duohtavuođaipmárdussii , ja čatnat 	daid biibbalmuitalusaide 	.
báikkálaš olbmo ( gieldda ássi ) vuoigatvuođain hálidit atnit ávvira ja buohtastahttit 	daid álgoálbmotvuoigatvuođaide 	.
Okta oahpaheaddji lei áican muhtin oahppis go váccii ovdaskuvllas ahte ii muitán sániid , váigat muitalit jurdagiiddas ja ii vástidan 	daid gažaldagaide 	maid oahpaheaddji jearai .
Mii 	daid miessádagaide 	gal boahtá , de dat ledje muhtun eará olbmo .
Mii 	daid miessádagaide 	gal boahtá , de dat ledje muhtin eará olbmo .
Čuovusskoviide galggat bidjat iežatcealkámuša ja dokumentašuvnna 	daid diliide 	maid oaivvildat gealbudit beassat sisa erenoamáš árvvoštallama mielde .
) Burgess čujuha 	daid váraide 	, mat sáhttet leat boađusin árbevirolaš dieđu ja dieđalaš dieđu ovttastahttimis :
( Saamelaisten koulutuksen kehittämistoimikunnan mietintö 1971 : 19 – 20. ) 1970-álggus álge giddejit fuopmášumi etnihkalaš vehádagaid sosiála dillái ja 	daid čuolmmaide 	, mat vehádagaid siste bohciidedje .
Oahppit ledje ieža fárus guoddime muoraid ja láhtume 	daid lanjaide 	ja daolaheame liekkasin lanjaid .
Dain biillain čovddiimet kuvllaid juvlalageriin ja attiimet 	daid nieiddaide 	geat stohke daiguin ja geavahedje daid bircun ja viđešgeađgin .
Áiggi mielde fárrejedje eanet dážat ja suopmelaččat ( kveanat ) gildii , ja 	daid mánáide 	ásahedje sierra dáro- ja suomagielat skuvlafálaldagaid .
Go Márjá bođii ruovttoluotta Mossii ja galggai muitalit maid lei vásihan , de sáhtii geavvat ahte sus eai lean dárogiel sánit 	daid áššiide 	maid lei dahkan .
Dat sajit eai goassege ollašuvvan danin go lei váttis oažžut lobi dasa ja lei maid váttis heivehaddat 	daid bargiide 	.
Bráhkkaskuvllat maid ceggejuvvojedje eanáš 	daid báikkiide 	gos lei leamaš skuvla ovdal soađi .
Ii lean hállu ođđa internáhtaide , ja danin lágidedje priváhta orrunsajiid 	daid ohppiide 	geat fertejedje vázzit nuoraidskuvlla Ráhkkerávjjus ja geat eai sáhttán mannat ruoktot juohke beaivvi skuvlasáhtuin .
Dasa lassin vel dađistaga eanet dáččat bisánedje 	daid geasseorohagaide 	ja Sis-Romssa johtolagaide .
Mii lávlluimet goitge daid ja máŋgiimet daid ja jugiimet 	daid mánáide 	.
Girko- ja oahpahusdepartemeanta dáhtui de Stockflethas cealkámuša dán mearrádusa oktavuođas , ja son čálii 60-siidosaš čielgadallama , man namma livččii sámegillii : Sáttabreava 	daid hearráide 	12. rivttes Stuoradikki áirasiidda geat doarjumin jienastedje dán evttohusa : « Ráđđehus gohččojuvvo bidjat johtui guorahallama , lea go , ja man muddui lea vejolaš addit norgga sápmelaččaide , erenomážit mearraguovlluid ássiide , oahpahusa dárogillii , doaibmat álbmoga čuvgejumi bealis ja dieđihit boahtte Stuoradiggái dán guorahallama bohtosiid .
Juovllaide ja beassážiidda ráhkadeimmet hearvvaid ja ráhkkaneimmet « vahkkoviissaid » 	daid čájálmasaide 	, nu orui goit leamen .
Maŋimuš jagiid lean ieš šaddan diehtomielalaš gielaide , ja 	daid fámuide 	.
Sápmelaččat lea olahan ollu , ja ollugat leat ollu bargonávccaid 	daid bargguide 	geavahan .
Dat lei miellagiddevaš mátki mii attii oahpu , beasaimet bures oahpásnuvvat 	daid digaštallamiidda 	mat dalle ledje sámi skuvlabirrasiin .
Go sii dán doaimmahusa geavahit oamedovddolaččat buot návccaideaset mielde , de sii máhttet šaddat buorre veahkkin ja buressivdnádussan 	daid mánáide 	geaid galget láidet ja oahpistit .
Mánáidsuodjalusbálvalusas lea earenoamáš ovddasvástádus fuomášit mánáid geat ellet fuolahisvuođas , geain leat láhtten- , sosiála ja dovdováttut , nu árrat ahte sáhttet garvit bistevaš váttisvuođaid ja álggahit veahkkedoaimmaid 	daid váttisvuođaide 	.
Sihkkarastin dihtii dohkálaš standárda 	daid institušuvnnaide 	maidda § 5-1 gusto , ja stáhta guovddážiidda mat leat váhnemiid ja mánáid váste , sáhttá departemeanta addit bagadeaddji čujuhusaid earet eará dan ektui makkár gáibádusat galget biddjot institušuvnnaide ja guovddážiidda , dasa gullet maid fágalaš gáibádusat ja gáibádusat makkár viessu ja rusttegat galget leat ja makkár bargoveahka .
Juohke suohkan galgá fuolahit dárbbašlaš ruhtajuolludemiid 	daid bálvalusaide 	ja doaibmabijuide main suohkanis lea ovddasvástádus dán lága vuođul .
Dát gusto maiddái 	daid vuoigatvuođaide 	, mat boazodolliin leat dákkár vuđđosa alde dahje boazodoallo lága mielde .
Finnmárkkuopmodat váldá maiddái badjelasas ovddasvástádusa šiehtadusain geavahanvuoigatvuođaid , láigovuoigatvuođaid j.s. birra 	daid opmodagaide 	ja vuoigatvuođaide , maid váldá badjelasas .
Ñ Ásahuvvo sierra orgána , Finnmárkkuopmodat , mii oažžu oamastanvuoigatvuođa 	daid eatnamiidda 	Finnmárkkus maid Statskog lea hálddahan ( § 49 ) .
Dát gusto maiddái 	daid vuoigatvuođaide 	, mat boazodolliin leat dákkár vuđđosa alde dahje boazodoallolága mielde .
Finnmárkkuopmodat váldá maiddái badjelasas ovddasvástádusa šiehtadusain geavahanvuoigatvuođaid , láigovuoigatvuođaid j.s. birra 	daid opmodagaide 	ja vuoigatvuođaide , maid váldá badjelasas .
§ 9. ( Epikriisa ) Go olggosčállojuvvo dearvvašvuođaásahusas galgá epikriisa ( journáladieđuid čoahkkáigeassu ) sáddejuvvot 	daid dearvvašvuođabargiide 	, geat dárbbašit dieđuid vai sáhttet addit divššohassii dohkálaš čuovvuleami .
Dat orgána mii dahká mearrádusa , ovddasvástida ahte almmolaš golut vuosttas lađđasa mielde buhtaduvvojit , muhto jus golloovddasvástádusa vuođđu lea váili mearrádusas dahje áššeráhkkaneamis , de sáhttá mearriduvvot ahte ovddasvástádus ollásit dahje belohahkii gullá dan dahje 	daid mearridanorgánaide 	mat ovddasvástidit váilli .
Dat orgána mii dahká mearrádusa , ovddasvástida ahte almmolaš golut vuosttas lađđasa mielde buhtaduvvojit , muhto jus golloovddasvástádusa vuođđu lea váili mearrádusas dahje áššeráhkkaneamis , de sáhttá mearriduvvot ahte ovddasvástádus ollásit dahje belohahkii gullá dan dahje 	daid mearridanorgánaide 	mat ovddasvástidit váilli .
Go olggosčállojuvvo dearvvašvuođaásahusas galgá epikriisa ( journáladieđuid čoahkkáigeassu ) sáddejuvvot 	daid dearvvašvuođabargiide 	, geat dárbbašit dieđuid vai sáhttet addit divššohassii dohkálaš čuovvuleami .
Luondduvuoigatvuođalaš jurddašeami mielde , mii lea čilgejuvvon ovdalis , galggašedje sámit álgohálduiváldima vuođul leat oktasaččat háhkan vuoigatvuođaid 	daid guovlluide 	, maid sii leat dolin váldán háldui .
Das gávnnahuvvui , ahte sápmelaččain lei buhtadusgeatnegasvuohta gustojeaddji boazodoallolága mielde , ja ahte sin guođohanvuoigatvuohta ii gullan dábálaš olbmuid almennetvuoigatvuođa vuollái , dahje 	daid vuoigatvuođaide 	mat ledje várrejuvvon dábálaš olbmuide Plassjeruvkke ektui , nu gohčoduvvon « Plassjeláhka » 29. b. miessemánus 1901 ï ¾ § 1 .
ï ¾ § 110 a vuođul nugo bajábealde lean namuhan , ja geavahuvvon sisrievttálaš riektegálduin , loahppaboađus ahte sápmelaččat oaivvilduvvojit leat háhkan opmodatrievtti , dahje aŋkke nana geavahanrievtti 	daid guovlluide 	, maid dán áigge sáhttá meroštallat sámi guovddášguovlun .
	daid vuoigatvuođaide 	nu , ahte álgoálbmogiin lea vuoigatvuohta oažžut daid dohkkehuvvot , iige
Roggi ja minerálaid ávkkástalli sihkkarastingeasku vuosttaš lađđasa mielde guoská maiddái 	daid bargguide 	maid earát leat doaimmahan guovllus .
Ámtamánnit bihko maid go sii geat ledje beare olu váldán gittiid , eiseválddiide dieđitkeahttá adde 	daid fulkkiide 	.
Muitaluvvo ahte muhtumat geain ledje mihtiduvvon láddjenbáikkit , láigohedje 	daid olbmuide 	go ieža eai dárbbašan láddjet doppe .
14. art. ásaha vuollerádjedási eamiálbmogiid geavahanguovlluid rievttálaš suodjaleapmái , namalassii ahte vuoigatvuođaid galgá dohkkehit 	daid guovlluide 	gos eamiálbmogat geavahit daid ja leat dain sorjavaččat .
	daid njuolggadusaide 	mat leat addon sámi vuoigatvuođalávdegotti mandáhtas
Rt. 1853 s. 560 lea addon oanehis referáhta ráŋggaštusáššis Álttá albmá vuostá , go čujuheami haga lei čuollan guhtta beazi ja atnán 	daid fárppalávdnasiidda 	ja vuovdán dáid gávpeolbmái .
Jus Eiseválddit leat doalahan gáržžekeahtes čujuhanvuoigatvuođa Finnmárkku Vuvddiide , ja seammás dalle julggaštan , ahte Gonagasas ii leat duot vuoigatvuohta Geavahanvuoigaduvvomiid dáfus , de orru das gártamin , ahte ii addo Geavahanvuoigatvuohta 	daid Vuvddiide 	.
čujuhuvvo vel eanavuovdinkantuvrra ođđajagemánu 6. b. 1993 girjái ja 	daid dieđuide 	mat doppe ovdanbohte eanadoalu geavahanmálles Finnmárkkus .
eanajuohkinriektige lea čujuhan áššis nr. 9/1962/9 Finnmárkku eanajuohkinsuohkan574 , leat ráját 	daid opmodagaide 	maidda lea dovddahuvvon vuoigatvuohta mearrabotnái válddahallon
Stáhta Eatnamat Finnmárkkus - vaikko leat mieđihuvvon Stáhta Opmodahkan - eai dattetge duohta Dilis dávis ollásit 	daid Eatnamiidda 	, maid Stáhta muđui oamasta priváhta Eaiggáduššanvuoigatvuođain .
duohta dilis vánit ollásit dávistit 	daid eatnamiidda 	, maid stáhta muđui oamasta priváhta eaiggáduššanvuoigatvuođain
Boazodoalloláhkalávdegoddi ii datte gávnnahan heivvolažžan mearridit konkrehta rájáid 	daid guovlluide 	gos boazosápmelaččat sáhttet jođihit boazodoaluset .
Anu mahtodat lea ráddjejuvvon bearraša , dahje doalu iežas dárbui , ja vuoigatvuohta ferte geografalaččat leat ráddjejuvvon dan dahje 	daid orohagaide 	gos boazodoallu lea .
Dikkiin lohke mearrádusaid ja eará gohččumiid , heivehedje 	daid vuoigatvuođaolmmošloguide 	, ja meannudedje muhtun diggeáššiid , eanaš ráŋggaštanáššiid .
I.2 Sámi ássanguovlluid atnu Sámi ássanguovlluid anus leat hui dievaslaš dieđut válddahallamis ( NOU 1978:18A ) , s. 144 čuo. Dáid guovlluin lei ássan ja atnu álggos báinnahallon bivdokultuvrra heivehussii eanadahkii ja 	daid riggodagaide 	.
Mii dárbbašuvvui lei ráđđejupmi 	daid riggodagaide 	mat gávdnojedje váriin , vuvddiin ja čáziin .
) Departemeanta deattuha dán oktavuođas mávssolašvuođa farggamusat oažžut ruđalaš kárttaid 	daid guovlluide 	Finnmárkkus gos vuovdin ja lihttoláigoheapmi leat áigeguovdilat , ja departemeanta guorrasa lávdegotti dáid ovdandoallamiidda .
57 guollebivdosearvama muddemis leat addon lagat njuolggadusat guollebivdui ja bivdui 	daid fatnasiidda 	mat leat logahallangeatnegahtton1557 1917 merken- ja logahallanlága1558 mielde .
Jus ii leat nu , gullá Finnmárkku eanavuovdinkantuvra lunddolaccat 	daid orgánaide 	mat besset cealkámuša ovddidit ovdalgo ášši mearriduvvo .
Seamma gusto fylkkamánni mearrádussii § 2 njealját lađđasa mielde gullágo vuodjin bievllas 	daid ulbmiliidda 	mat leat logahallon láhkaásahusa § 2 vuosttas lađđasis ja dávistago vuodjin dálvesiivvus daid ulbmiliidda mat leat logahallon § 3 vuosttas lađđasis , buo. láhkaásahusa § 3 goalmmát lađđasa .
Seamma gusto fylkkamánni mearrádussii § 2 njealját lađđasa mielde gullágo vuodjin bievllas daid ulbmiliidda mat leat logahallon láhkaásahusa § 2 vuosttas lađđasis ja dávistago vuodjin dálvesiivvus 	daid ulbmiliidda 	mat leat logahallon § 3 vuosttas lađđasis , buo. láhkaásahusa § 3 goalmmát lađđasa .
Jus fylkkasuohkan ii sáhttá gaskkustit oahpahusa fitnodagas 	daid ohppiide 	geat sávvet dákkár oahpahusa , de ferte oahpahus mii livččii galgan leat fitnodagas čađahuvvot skuvllas .
Vuoigatvuohta oažžut oahpahusa seavagielas ja seavagillii nuppi lađđasa mielde lea ráddjejuvvon 	daid oahpahusprográmmaide 	ja prográmmasurggiide mat fállojuvvojit daid skuvllain .
Soahpamuš galgá čujuhit dan dahje 	daid bargosoahpamušaide 	mat fitnooahppis dahje oahppokandidáhtas leat .
Fitnooahpahusnammagotti evttohusa vuođul nammada fylkkasuohkan ovtta , dahje máŋga geahččalannammagotti 	daid fágaide 	main leat geahččalankandidáhtat .
Fylkkasuohkanis lea ovddasvástádus , 	daid rávisolbmuide 	geat leat joatkkaskuvlaoahpus , láhččet dárbbašlaš prentejuvvon ja digitála oahpponeavvuid ja muđui digitála rusttegiid .
Muđui guoská maiddái § 13-4 	daid geatnegasvuođaide 	mat dán paragráfa olis leat .
Gonagas sáhttá mearridit ahte láhka ollásit dahje muhtumassii maiddái galgá guoskat fállážiidda ja bleahkkaguliide ( áhkáriidda ) ja 	daid osiide 	ja liigebuktagiidda .
